کلیسای سنت باسیل که نام رسمی آن کلیسای جامع واسیلی تقدیس شده است، در میدان سرخ مسکو قرار دارد و با اینکه به عنوان یک کلیسای مسیحیت ارتدکس ساخته شد ولی اکنون به عنوان موزه مورد استفاده قرار می گیرد. این کلیسا از نماد های اصلی کشور روسیه محسوب می شود و نشانه ای از فرهنگ، هنر و مذهب در این کشور به شمار می رود و از سویی علامت شاخصه روسیه در جهان است. این بنا بین سال های 1555 تا 1561 توسط ایوان مخوف و با هدف شکرگزاری تصرف کازان و آستراخان ساخته شد. این بنا تا سال 1600 که برج ناقوس مسکو ساخته شد بلند ترین بنای شهر بود. کلیسای سنت باسیل شامل یک کلیسای کوچک در وسط است که توسط 8 کلیسای کوچک دیگر احاطه شده اند و سپس در سال 1588 کلیسای کوچک دهم نیز بر فراز مقبره سنت واسیلی ساخته شد. تقریبا هیچ بنای دیگری که شباهت کاملی با این کلیسا داشته باشد را نمی توان یافت و همین موضوع بر زیبایی و اهمیت آن افزوده است. در واقع کلیسای سنت باسیل مسکو نمایانگر نمونه ای بی همتا از معماری نئو بیزانس و روسی است.

کلیسای سنت باسیل از ایوان مخوف تا استالین

در گذشته های دور جایی که اکنون کلیسای سنت باسیل قرار دارد محل یک بازار سنتی و روستایی در مسکو بود که روستاییان اطراف شهر در آن محصولات خود را به فروش می رساندند. در آن زمان یک کلیسای کوچکتر در این محل قرار داشت که در قرن چهاردهم ساخته شده بود. در قرن شانزدهم زمانی که ایوان چهارم معروف به ایوان مخوف در روسیه سلطنت می کرد، پس از نبردی که به تصرف کازان انجامید دستور داد یک کلیسای چوبی به منظور شکرگزاری این فتح در این مکان ساخته شود. او سپس توانست بر بندر مهم آستاراخان تسلط پیدا کند و به این منظور دستور داد هفت کلیسای کوچک چوبی نیز در اطراف کلیسا چوبی قبلی ساخته شود. در سال 1554 بود که تزار ایوان تصمیم گرفت تمامی این کلیسا های چوبی را خراب کند و به جای آنها یک کلیسای عظیم سنگی بنا کند. در واقع از نظر او پیروزی هایش بسیار بزرگتر از آن بود چند کلیسای چوبی بتوانند حق مطلب را ادا کنند.

کار ساخت کلیسا در سال 1555 آغاز شد. در ابتدا قرار بود محل کلیسا در داخل دیوار های کرملین باشد ولی بعدا تصمیم گرفته شد بیرون از کرملین ساخته شود. متاسفانه هویت معمار سازنده کلیسای سنت باسیل مشخص نیست و نمیدانیم چه هنرمند بزرگی این شاهکار را خلق کرده است با این حال حدس زده می شود این بنا ساخته دو معمار به نام های "بارما و پستنیک یاکوولف" باشد. افسانه ها می گویند ایوان مخوف پس از تکمیل شدن کلیسا معمار یا معماران آن را نابینا کرد تا دیگر نتوانند چنین شاهکاری را در جای دیگر خلق کنند. شواهدی یافت شده که نشان می دهند سنگ تراشان اصلی این بنا احتمالا آلمانی بوده اند. در سال 1583 بود که کلیسا به آتش کشیده شد و در سال 1593 تعمیر شد. در این زمان همچنین نهمین کلیسای کوچک به بنا افزوده شد. در سال 1588 که سنت ایوان در این کلیسا به خاک سپرده شد یک کلیسای کوچک دیگر نیز به مجموع کلیسای سنت باسیل اضافه شد که کار ساخت آن تا سال 1589 به طول انجامید.

در بین سال های 1680 تا 1683 یک سری بازسازی ها و مرمت های گسترده در کلیسای سنت باسیل انجام شد تا ظاهر کلیسا یکدست تر باشد. همچنین بخش هایی از بنا که چوبی بودند با آجر جایگزین شدند تا در برابر آتشسوزی مقاوم باشند. در این بازسازی همچنین ناقوس خانه قدیمی تخریب شد و یک ناقوس خانه جدید به جای احداث گشت. تا این زمان نقاشی خاصی در داخل کلیسا وجود نداشت ولی در طی این بازسازی ها بخش داخلی کلیسای سنت باسیل با نقاشی های زیبایی پوشانده شد و تزئینات آن به طول قابل ملاحظه ای افزایش یافت. در این بازسازی همچنین بخش بیرونی کلیسا هر چند ظاهر اصلی خود را حفظ کرد ولی بر تزئینات آن افزوده شد رنگ آمیزی آن نیز تغییراتی به خود دید. در نهایت یک تاریخچه نیز به صورت سنگ نگاره به کلیسا افزوده شد که در آن تاریخ ساخت و مرمت کلیسا به زبان اسلاوی قدیم بیان شده بود.

در سال 1737 بود که کلیسا در اثر آتش سوزی آسیب زیادی متحمل شد ولی بعدا مورد بازسازی قرار گرفت. در مرمت گسترده ای که از سال 1761 آغاز شده بود و تا 1784 ادامه داشت تغییراتی در بنا انجام شد که از جمله آنها تجدید نقاشی های داخلی و افزوده تزئینات آن بود. در این زمان تمامی دیوار های داخلی و خارجی با تزئینات زیبایی پوشانده شدند. در سال 1801 بود که به منظور آماده سازی کلیسا برای تاجگذاری تزار الکساندر اول، خندقی که در کنار کلیسا بود پر شد و تغییراتی در آن اعمال شد. در سال 1812 مسکو به دست قوای ناپلئون سقوط کرد و فرانسویان از این کلیسا به عنوان اصطبل استفاده می کردند. در طی دهه های 1880 و 1890 به واسطه عدم وجود بودجه مناسب مرمت های دوره ای کلیسای سنت باسیل به تعویق افتاد و فقط با استفاده از کمک های مردمی اندکی مرمت هایی انجام پذیرفت. در واقع پول بود ولی مقامات وقت حاضر نبودند برای سرپا نگاه داشتن این کلیسا هزینه کنند. نهایتا در سال 1899 تزار نیکلای دوم با اکراه پذیرفت که بودجه ای برای مرمت کلیسا در نظر گرفته شود.

مرمت کلیسای سنت باسیل تا سال 1909 به طول انجامید و جمعا 100.000 روبل برای مرمت آن هزینه شد که بخش عمده آن از کمک های مردمی بود. در طی این مرمت سقف گنبد ها با مصالح بهتری جایگزین شد و برخی کاشی کاری هایی که از اوایل قرن نوزدهم باقی مانده بودند حذف شدند. در این بازسازی همچنین نقاشی های قدیمی مرمت شدند. از دیگر تغییرات کلیسا می توان به احداث یک سیستم گرمایش هوا اشاره کرد که در سال 1908 تکمیل شد. در سال های بعد روسیه به دامان انقلاب غلطید و حکومت امپراتوری تزاری از میان رفت و حکومت کمونیستی روی کار آمد. در این دوره کمونیست ها به طور گسترده دست به تخریب کلیسا های روسیه و هر نمادی که به دین و مذهب اشاره داشت زدند. با این حال به واسطه علاقه شخصی لنین به کلیسای سنت باسیل، این کلیسا از تخریب در امان ماند.

با این حال زمانی که در سال 1924 لنین درگذشت، ایده تخریب کلیسای سنت باسیل و احداث یک مقبره برای لنین در جای آن مطرح شد ولی نهایتا مقبره در جای دیگری ساخته شد. در دهه 1930 که استالین رهبری شوروی را بر عهده داشت برنامه جامعی برای شهر مسکو تدوین کرد ولی این کلیسا مانع این برنامه بود. استالین در تخریب کلیسا دو دل بود. او حتی دستور داد ماکتی از میدان سرخ تهیه شود و در آن کلیسای سنت باسیل حذف شود تا ببیند میدان سرخ بدون این کلیسا چه شکلی خواهد شد. استالین نهایتا از تخریب کلیسا چشم پوشی کرد و در سال 1933 این اثر گرانبها به عنوان میراث ملی روسیه ثبت شد. با این حال استالین دوباره هوس کرد کلیسا را تخریب کند. در سال 1939 درب کلیسا که اکنون موزه بود بسته شد تا آماده تخریب گردد ولی کار تا سال 1941 انجام نشد. در این سال آلمان نازی به شوروی حمله کرد و اینگونه استالین از فکر تخریب کلیسا بیرون آمد.

استالین سپس نه تنها از تخریب کلیسا منصرف شد بلکه دستور بازسازی و مرمت آن را نیز صادر کرد (این موضوع دلیل خاصی نداشت و از آنجا نشات می گرفت که ژوزف استالین روان آشفته ای داشت و تصمیماتش هر لحظه تغییر می کرد). در این بازسازی ها بر استحکام بنا افزوده شد و برخی نقاشی ها حذف و با نقاشی های دیگری جایگزین شدند. در سال 1954 یک برنامه مرمتی دیگر شروع شد که کوتاه بود و یک ساله تمام شد. پس از فروپاشی شوروی یک برنامه دیگر برای بازسازی کلیسا شروع شد که تا سال 2008 به طول انجامید و این آخرین بازسازی و مرمتی بوده است که تاکنون انجام شده است. با اینکه کلیسای سنت باسیل رسما یک موزه است ولی هر هفته یکشنبه ها مراسمی مذهبی در آن برگزار می شود.

سبک معماری کلیسا

از آنجا که نمونه دیگری از کلیسای سنت باسیل در جایی ساخته نشده است، لذا نمی توان نمونه ای برای قیاس با آن در دسترس داشت. بنابراین باید گفت معماری این کلیسا تا اندازه زیادی خاص بوده و خود یک سبک منحصر به فرد محسوب می شود. (هر چند در ساخت کلیسای منجی در خون واقع در سنگ پترزبورگ سعی شد چیزی شبیه به کلیسای سنت باسیل ساخته شود اما همچنان نمی توان این دو کلیسا را پیرو یک سبک معماری دانست). در حقیقت این کلیسا آمیزه ای از چندین سبک معماری سنتی روسی و بیزانسی است. در آن دوران که سعی می شد مسکو به عنوان جانشین کنستانتینوپل مطرح شود، بنا هایی به سبک بیزانسی ساخته شدند ولی در ساخت آنها از معماری سنتی روسی نیز الهام گرفته شد. در بنای کلیسای سنت باسیل نیز چنین بود و می توان ریشه های معماری سنتی روسی به خصوص معماری چوبی این کشور که به ویژه در شمال کشور رواج داشت را مشاهده کرد.

البته نظراتی در مورد اینکه در ساخت کلیسا از معماری آسیایی همچون معماری ایرانی که در ساخت مساجد مسلمانان استفاده می شد استفاده شده باشد نیز وجود دارد به گونه ای که می توان گنبد های آن را مشابه برخی مساجد تاریخی در سرزمین های اسلامی و حتی هندوستان دانست. نظرات دیگر این است که معماری کلیسای سنت باسیل تا اندازه ای متاثر از ایده ها و شیوه های معماری معمارانی است که از کنستانتینوپل به مسکو مهاجرت کرده بودند و می خواستند نمونه ای دیگر از کلیسا های کنستانتینوپل را در این شهر بنا کنند. در مجموع باید گفت معماری کلیسای سنت باسیل مسکو بیش از هر چیز آمیزه ای از سبک بیزانسی با معماری سنتی روسی است که باعث پدید آمدن چنین بنای حیرت انگیزی شده است.

ساخت کلیسای سنت باسیل

معماران ایوان مخوف در هنگام ساخت کلیسا به جای طرح اولیه که شامل هفت کلیسای کوچک در اطراف یک هسته مرکزی بود، یک نقشه متقارن تر متشکل از هشت کلیسای جانبی گرد یک کلیسای مرکزی را پیاده سازی کردند تا بنایی کاملا منسجم و یکپارچه ساخته شود. هشت کلیسای جانبی که گرد کلیسای اصلی ساخته شده اند شامل چهار کلیسای بزرگتر و چهار کلیسای کوچکتر می شوند. کلیسا های بزرگتر در چهار جهت شمال، جنوب، شرق و غرب قرار دارند و چهار کلیسای کوچکتر به صورت مورب قرار گرفته اند. با این حال به واسطه یکپارچگی بنا، تشخیص بخش های مختلف آن برای بازدید کنندگان اغلب دشوار است. کلیسا های بزرگتر روی پایه هایی عظیم و مستحکم قرار گرفته اند در حالی که کلیسا های کوچکتر بر روی سکو هایی قرار دارند و به گونه ای طراحی شده اند که گویی در بالای زمین معلق هستند.

با اینکه کلیسا های جانبی به صورتی متقارن ساخته شده اند ولی کلیسای بزرگ اصلی چنین نیست و به سمت شرق مایل شده است. این عدم تقارن البته به زیبایی هر چه بیشتر کلیسا کمک کرده است. به این صورت زمانی که از غرب یعنی از جانب کرملین به کلیسا نگاه شود بنایی کامل متقارن دیده می شود ولی زمانی که از شرق، شمال یا جنوب به آن نگاه شود بنایی پیچیده مشاهده می شود. بخش داخلی کلیسا شامل راهرو هایی نسبتا باریک و طاقدار است که البته سالن اصلی بزرگتر است. راهرو های کلیسا از تزئینات و نقاشی های بسیار زیبایی برخوردارند و در واقع باید گفت بخش اصلی کلیسا همین راهرو ها و اتاق های کوچک آن هستند. محراب اصلی کلسیای سنت باسیل که در واقع همان کلیسای مرکزی است، ارتفاع 46 متری دارد اما مساحت داخلی آن تنها 64 متر مربع است. دیوار های کلیسا ضخیم ساخته شده تا بتواند وزن بنا را تحمل کند.

پایه های کلیسا مطابق آنچه در معماری سنتی مسکو مرسوم بوده با سنگ های عظیم سفید رنگ ساخته شده است در حالی که خود بنا با آجر های قرمز رنگ ساخته شده. استفاده از آجر های قرمز رنگ اولین بار در دیوار کرملین استفاده شد که قدمت آن به 1485 می رسد. این آجر ها ابعادی برابر با 28 در 14 در 8 سانتی متر دارند. بررسی ها نشان می دهد در زمان ساخت سطح زیرین کلیسا کاملا صاف و تراز شده است که نشان دهنده استفاده از ابزار تراز در آن دوران است. مرمتگرانی که در سال های 1954 و 1955 در حال مرمت بنا بودند دریافتند که دیواره های آجری با قاب های چوبی مستحکم شده اند. از آنجا که آجر های قرمز رنگ برای روس ها جدید بود آنها شیفته انعطاف پذیری این مصالح ساختمانی شدند و از آن نه تنها برای ساخت بنا بلکه برای تزئین آن نیز استفاده کردند.

رنگ آمیزی

شاید یکی از جالب توجه ترین موارد در مورد کلیسای سنت باسیل مسکو، رنگ آمیزی زیبای آن باشد. این رنگ آمیزی یک روزه انجام نشده است و در طی پروسه ای که از سال 1680 تا سال 1848 در جریان بوده و در چندین مرحله رنگ های کنونی ایجاد شده اند. رنگ آمیزی بنا متاثر از آموزه های مسیحیت و به خصوص کتاب مکاشفات بوده است که در آن به توصیف شهر آسمانی پرداخته شده و سازندگان کلیسا نیز سعی در ایجاد نمایی شبیه به آن را داشته اند. البته رنگ های استفاده شده در بنا ریشه در فرهنگ روسیه نیز داشته اند به گونه ای که می توان بنا های دیگری را نیز در قرون گذشته مشاهده کرد که در آنها از چنین رنگ هایی استفاده شده است. بالاترین گنبد کلیسا که البته کوچکترین آن نیز هست با رنگ طلایی پوشانده شده است. دیگر گنبد ها با ترکیب دو رنگ تزئین شده اند که شامل آبی و سفید، سبز و قرمز، سبز و زرد، آبی و قرمز، سبز و طلای و... می شوند.

نکاتی برای بازدید از کلیسای سنت باسیل

  • ساعت بازدید از کلیسای سنت باسیل در ماه های مختلف متفاوت بوده و به سه بخش تقسیم می شود. بین ژوئن تا آگوست ساعت بازدید بین 10 صبح تا 6 بعد از ظهر، بین نوامبر تا آوریل از ساعت 11 صبح تا 5 بعد از ظهر و در می، سپتامبر و اکتبر بین 11 صبح تا 6 بعد از ظهر است.
  • 45 دقیقه مانده به پایان تعطیلی، بازدید کننده جدیدی به داخل راه داده نمی شود.
  • می توانید به صورت آنلاین و با استفاده از وبسایت https://tickets.shm.ru/en/#id=1 بلیت دریافت کنید.
  • هزینه ورودی به کلیسا 700 روبل است که در صورت استفاده از راهنمای صوتی تا 1200 روبل افزایش پیدا خواهد کرد.
  • راهنمای صوتی به زبان های انگلیسی، فرانسوی، چینی و اسپانیایی در دسترس است.
  • افراد زیر 16 سال می توانند به صورت رایگان از کلیسا بازدید کنند.
  • دست زدن به هر چیزی داخل کلیسا ممنوع است. از پنجره ها گرفته تا دیوار ها و همه اشیاء
  • عکاسی و فیلمبرداری بدون فلش و سه پایه مجاز است.
  • برخی اوقات نمایشگاه های موقتی در کلیسا برگزار می شود که عکاسی و فیلمبرداری در آنها ممنوع است.
  • به همراه داشتن کیف ها و کوله هایی که اندازه آنها از 30 در 40 سانت بیشتر است ممنوع بوده و باید به بخش امانت ها تحویل داده شود.

 

روسیه / مسکو / کلیسای سنت باسیل

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

تاریخی

موزه

مذهبی

کلیسا

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی