میدان امیر چخماق از مهمترین بخش های جاذبه های گردشگری یزد محسوب می شود که در قلب این شهر قرار گرفته است. این میدان شامل چند بخش است که از جمله آنها می توان به مسجد امیر چخماق، تکیه امیر چخماق، آب انبار امیر چخماق و... اشاره کرد. این مجموعه برای سالها جایگاهی ویژه در شهر یزد داشته است به گونه ای که محلی مهم بر گردهمایی های مردم شهر در مراسم های مهم بوده است. این میدان از نظر معماری نیز از زیباترین نمونه های معماری ایرانی محسوب می شود.

مجموعه امیر چخماق

در سفر به ایران و یا ترکیه می توان مجموعه های فرهنگی و مذهبی بسیاری را مشاهده کرد. در گذشته های دور چنین مرسوم بوده است که افراد توانگر و حاکمان مجموعه هایی فرهنگی و مذهبی را برای وقف به مردم می ساختند. از جمله اصلی ترین بخش های هر مجموعه مسجد و بازار بوده است. در واقع این مجموعه ها نشانه ای از باور مردمان پیشین بوده است که می خواستند دنیا و آخرت را با هم داشته باشند و لذا در هر مجموعه می تواند مواردی همچون مسجد، بازار، دولت خانه، مدرسه و... را مشاهده کرد که البته در هر مجموعه کم و زیاد دارد. در یزد نیز دو مجموعه گرانبها وجود دارد که یکی مجموعه امیر چخماق است و دیگری مجموعه خان. این دو مجموعه به آبادانی هر چه بیشتر شهر کمک شایانی کردند.

با این حال مجموعه امیر چخماق به واسطه بزرگی و همینطور قرار گرفتن در مرکز شهر بیشتر مورد توجه بوده است و هر ساله گردشگران بسیاری را به خود جلب کرده است. با نگاهی به این مجموعه می توان به سبک زندگی و همچنین نیاز های آن روز مردم یزد پی برد.

تاریخچه

امیر جلال الدین چخماق شامی که با نام امیر چقماق نیز شناخته می شود یکی از سرداران دوران تیموریان بوده است. پسوند شامی در نام او به شام غازان تبریز اشاره دارد که امروزه با نام شنب غازان نیز شناخته می شود. در سال 835 هجری قمری توسط شاهرخ شاه تیموری به فرمانروایی یزد منصوب شد. او با الگو گیری از شاهرخ شاه به آبادانی یزد همت گماشت و در جهت آبادانی یزد تلاش کرد. از جمله کار های امیر چخماق که هنوز بر جای مانده است، مجموعه ای است که او در مرکز تاریخی یزد ساخت. او در این کار از یاری و نظرات همسرش فاطمه خاتون استفاده می کرد. همانطور که گفته شد این ابنیه شامل مسجد، تکیه، کاروانسرا، چاه آب، حمام و... می شدند که اطراف میدانی بزرگ و زیبا ساخته شدند تا چهره یزد برای همیشه تغییر کند.

این میدان همواره مورد توجه مردم یزد بوده است ولی کاربرد آن در هر زمان متفاوت بوده است به گونه ای که در زمان ساخت و تا سالها به عنوان قلب یزد شناخته می شده است اما کم کم از اهمیت آن کاسته شد به گونه ای که در اواخر دوران قاجار این میدان به محلی برای دفن مردگان تبدیل شده بود ولی در دوران پهلوی از این کار جلوگیری شد و میدان به کاربری پیشین خود درآمد. در این دوران خیابان هایی در اطراف میدان ساخته شد تا دسترسی به آن بهبود پیدا کند با این حال ساخت خیابان بی ضرر هم نبود مثلا باعث شد بازار حاجی قنبر به دو قسمت تقسیم شده و بخش هایی از آن از بین برود.

مسجد امیر چخماق

مسجد امیر چخماق که با نام های مسجد جامع نو و یا مسجد دهوک نیز شناخته می شود از نخستین بنا هایی میدان امیر چخماق یزد است که در سال 841 هجری قمری بنا نهاده شده و در ضلع جنوبی میدان امیر چخماق واقع شده است. این مسجد دومین مسجد بزرگ و مهم شهر یزد بعد از مسجد جامع به شمار می رود و از نظر معماری به خصوص در بخش گنبد زیبایی منحصر به فردی دارد. گنبد این مسجد به رنگ آبی فیروزه ای است و بر روی آن عبارت "السلطان ظل الله" نوشته شده است که در دور تا دور گنبد تکرار شده است. این مسجد دارای ایوانی مقرنس کاری شده است که بر کتیبه هایی وجود دارد. دیگر بخش های بیرونی مسجد ساده هستند و با خشت ساخته شده اند ولی در این میان پنجره هایی زیبایی در آن ها ایجاد شده است که نه تنها به تامین نور مسجد کم می کند بلکه توانسته است بر زیبایی آن نیز بیفزاید.

تکیه امیر چخماق

تکیه امیر چخماق از مهمترین و البته مشهور ترین بخش های این میدان است. این تکیه با ایوان های متعدد خود شناخته می شود و ممکن است در ابتدا به نظر برسد این ایوان ها تنها برای زیبایی ساخته شده اند و کاربردی ندارند. در روز عاشورای هر سال که سالگرد نبرد کربلا است مراسم نخل گردانی در این میدان انجام می شده است. نخل بزرگی که هم اکنون نیز در میدان قرار گرفته است توسط مردان بر روی دوش حمل می شده است و گرداگرد میدان و حتی شهر چرخانده می شده است. در این بین بانوان در این ایوان های می نشستند و به تماشای مراسم می پرداختند. پس تعدد ایوان ها به این جهت است. ایوان میانی که باشکوه تر است و مقرنس کاری شده است محل نشستن حاکم شهر و خانواده او بوده است. در این میدان همچنین نمایش تعزیه (بازسازی نبرد کربلا) انجام می شده است.

تکیه امیر چخماق دارای دو مناره نیز هست که از نظر بلندی از بخش های زیادی از شهر قابل دیدن هستند. این مناره ها محل اذان گفتن بوده است. بخش اصلی تکیه امیر چخماق به صورت ساده و با خشت ساخته شده است اما بخش میانی آن با کاشی های زیبای آبی تزئین شده است که نمایی زیبا به آن بخشیده است. دو بخش دیگر نیز یکی در سمت راست و دیگری در سمت چپ تکیه قرار دارند که از کاربری خارج شده اند.

نخل امیر چخماق

هر وقت به میدان امیر چخماق یزد سری بزنید یک وسیله عجیب را در کنار تکیه مشاهده خواهید کرد که نخل نامیده می شود. نخل در واقع نمادی از تابوت امام حسین، امام سوم شیعیان است. در نخل برداری تعداد زیادی از مردم نخل را از زمین بلند می کنند و دور شهر می چرخاندند اما امروزه دیگر نخل برداری تنها در محوطه مساجد و تکیه ها انجام می شود. از جمله مهمترین نخل گردانی های یزد در این میدان برگزار می شود که شمار زیادی از افراد با زدن بر سر خود به سمت نخل می دوند و آن را از زمین بلند می کنند و دور میدان می چرخانند.

نخل میدان امیر چخماق یزد قدیمی ترین نخل باقی مانده در ایران است که قدمت آن به پنج قرن پیش یعنی به دوران صفویه می رسد. در روز های معمولی این نخل در گوشه میدان قرار گرفته است اما در دهه اول محرم با پارچه های مشکی و سبز که بر روی آنها نقش و نوشته هایی وجود دارد تزئین می شود تا برای مراسم نخل گردانی آماده شود. نخل برداری میدان امیر چخماق معمولا با جمعیت زیادی برگزار می شود.

آب انبار

آب انبار همواره در یزد از جایگاه خاصی برخوردار بوده است و دلیل آن نیز طبیعت کویری و خشک یزد است که باعث شده آب در آن به جواهری یگانه تبدیل شود. از این رو بوده است که عمده وقف هایی که در یزد انجام شده به آب مرتبط بوده است که نمونه بارز آن آب انبار میدان امیر چخماق است. در گذشته سه آب انبار در این میدان وجود داشته است که هم اکنون دوتای آنها برجای مانده است. یکی از آب انبار هایی که باقی مانده است دقیقا روبروی مسجد امیر چخماق است که با نام آب انبار پنج بادگیر شناخته می شود چرا که پنج بادگیر دارد. آب انبار بعدی با نام آب انبار حاجی قنبر یا آب انبار تکیه است که در کنار بازارچه قرار دارد و مربوط به همان دوران حکومت امیر چخماق است. این آب انبار ها تا همین چند دهه پیش مورد استفاده عموم مردم بودند ولی در حال حاضر آب لوله کشی جایگزین آب انبار شده است.

بازار حاجی قنبر

بازار حاجی قنبر درست در پشت تکیه میدان امیر چخماق یزد واقع شده است. دلیل نامگذاری این بازار به نام حاجی قنبر به حاکم آن دوران یزد یعنی نظام الدین حاجی قنبر جهانشاهی بر می گردد که این بازار را بنا نهاد. بازار حاجی قنبر برای سالها مهمترین شریان اقتصادی شهر یزد بوده است و هم اکنون نیز مرکز مهمی برای خرید کالا سنتی یزد است. از جمله می توانید شیرینی های خوشمزه یزدی همچون کیک یزدی را از این بازار تهیه کنید. این بازار پیشتر بزرگتر بود ولی در دوران پهلوی و به واسطه توسعه خیابان های مجاور این بازار به دو قسمت تقسیم شد و برخی قسمت ها نیز از بین رفت ولی همچنان بخش هایی که باقی مانده است رونق خاص خود را دارند. این بازار همچون گذشته نه تنها محلی برای فروش کالاست بلکه محل قرارگیری کارگاه ها نیز هست که از جمله آنها می توان به کارگاه حلوایی و شکارگاه مازاری اشاره کرد. در سال های بعد بخش هایی به این بازار افزوده شد که از جمله آنها حسینه ای است که در دوران صفویه ساخته شد و سپس در دوران قاجار ها بخش هایی از جمله شبستانی به آن افزوده شد.

آرامگاه فاطمه خاتون (ستی فاطمه)

فاطمه خاتون یا ستی فاطمه همسر امیر چخماق بود. او در ساخت این میدان و مجموعه به امیر چخماق یاری رساند و طرح بسیاری از بخش ها را داد. فاطمه خاتون همچنین در جهت آبادانی مناطق اطراف یزد نیز کوشش بسیاری کرد. آرامگاه ستی فاطمه در بخش شمالی میدان امیر چخماق یزد واقع شده است. این بقعه کوچک است ولی به صورت زیبایی ساخته شده است به گونه ای که گنبدی زیبا بر روی بنایی مربعی شکل جای گرفته است.

در پایان باید گفت میدان امیر چخماق یزد از جمله مهمترین آثار تاریخی برجای مانده از دوران تیموریان است که نه تنها به دلیل تاریخی بلکه به دلیل زیبایی خود ساختمان ها نیز ارزش دیدن دارد. دیدار از این مجموعه می تواند شما را با تاریخ یزد و سبک زندگی مردم این خطه در گذشته آشنا سازد. اگر بخواهید با مراسماتی که در این میدان برگزار می شود آشنا شوید بهتر است در دهه اول ماه محرم از این مکان بازدید کنید تا شاهد برگزاری مراسم های مذهبی همچون نخل گردانی معروف آن باشید.

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

تاریخی

آب انبار

بادگیر

تکیه

تفریحی

میدان

مذهبی

مسجد

" "

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی