ایران مملو از جذابیت‌هایی است که هر گوشه از آن جاذبه‌ها و زیبایی‌های بی‌شماری را در دل خود دارد. یکی از این زیبایی‌ها که چشم هر انسانی را به خود خیره می‌کند روستایی کنده شده در دل کوه‌ها به نام روستای کندوان است. معماری خاص و خانه‌های عجیب این روستا همواره زبان انسان را به تحسین این میزان خلاقیت و زیبایی وا می‌دارد. برخی این روستا را به نام روستای کله قندی نیز می‌شناسند که در ادامه دلیل آن را با هم بررسی می‌کنیم.

دهکده توریستی و تاریخی کندوان در شهر تبریز و در دل استان آذربایجان شرقی قرار گرفته است. این روستای ییلاقی یکی از زیبایی‌های شاخص از بین تمام زیبایی‌های دامنه کوه آتشفشانی سهند است و در کنار رودخانه‌ای با نام کندوان آرام گرفته است. کوهستانی بودن منطقه، جویبارهایی را در دل مناطق شیب دار اطراف این روستا به وجود آورده است. این جویبارها پس از گذر از دشت های زیبای این منطقه به سمت دره حرکت می‌کنند و با حرکت خود مسیری از حیات به نام رودخانه کندوان را تشکیل می‌دهند. زیبایی های روستای کندوان تنها در روستا خلاصه نمی‌شود بلکه مراتع بسیار زیبایی اطراف روستای کندوان را پوشانده است که همین امر مردمان نازنین عشایر را به خود جذب می‌کند. در دل این دره و مراتع اطرافش انواع درختان بادام، نارون، گردو و بید دیده می‌شود.

حال باهم بررسی می‌کنیم که چرا روستای کندوان به این اندازه مهم و شاخص است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کندوان معماری آن است. کوه آتشفشانی سهند در منطقه کندوان پدیده‌های سنگی و کله قندی را به وجود آورده است که همین پدیده‌ها معماری و سازه اصلی خانه‌های این منطقه را تشکیل می‌دهد. این پدیده‌های سنگی  همان گدازه‌های آتشفشانی است که بر اثر واکنش‌های شیمیایی و فعل و انفعالات کوه سهند به وجود آمده است و توسط باد و باران و برف شکل گرفته است. به خانه‌هایی که  در این منطقه ایجاد شده است نیز کران گفته می‌شود. کران از کلمه اصیل کراندن که به معنی زخم زدن و بیرون ریختن هر شیئی آمده است، گرفته شده.

تعداد این نوع از روستاهای سنگی و صخره‌ای در دنیا بسیار کم و نادر است. به طور کلی 2 نوع دیگر از این روستا در دنیا یافت می‌شود که یکی از ان‌ها با نام «گورمه» در ترکیه و دیگری «داکوتای» آمریکا است. اما تفاوت خاص  کندوان با این روستاها که آن را متمایز کرده، روحی است که در آن جریان دارد. این روح مردمان باصفا و خوش مشرب روستای کندوان هستند که برخلاف دو روستای دیگر هنوز درون خانه‌های سنگی این روستا سکونت دارند. آنان مردمی هستند که سرزمین و زادگاه خود را رها نکرده و روح زندگی را در این خانه‌های زیبا خاموش نکرده‌اند. همین امر روستای خاص و زیبای کندوان را در جرگه روستاهای زنده معماری دنیا قرار داده است.

شکل گیری کندوان

قله آتشفشانی سهند علت پیدایش همه این زیبایی‌هایی است که در کندوان نظاره می‌کنید. موهبت طبیعت به انسان‌ها همواره باعث زایش زیباترین‌ها شده است. گویی طبیعت و پروردگار از همان ابتدا مأمن و خانه‌ای برای بشر برپا کرده‌اند، خانه‌هایی که ساخت آن قرن‌ها زمان برده و بشر امروزی بسیار خوش اقبال بوده است که چنین منزلگاه‌هایی را نظاره می‌کند. سهند و کوه‌های اطرافش طی هزاران سال  آتشفشانی شدن با گدازه‌های خود این کران هارا به وجود آوردند. از انباشت این گدازه‌ها، روی آن‌ها را لایه‌ای از سنگ توف ایجاد می‌شود. این گدازه‌ها و پوسته‌ها به وسیله عوامل طبیعی تغییر شکل دادند و قسمت‌های مقاوم آن‌ها باقی ماند و به این شکل امروزی درآمد. این پدیده‌ها چیزی کمتر از یک معجزه ندارند. این شکل‌های کله قندی و هموار که از دل سنگ‌های سخت سر بر آوردند را می‌توان معجزه‌ای از طبیعت دانست.

ساکنان کندوان

درباره زمان دقیق تغییر شکل این کران ها به شکل خانه نظریات متعدد زیادی وجود دارد. برخی مردمان روستا را عشایری می‌دانستند که در گذشته از کندوان به عنوان ییلاق تابستانی خود استفاده می‌کردند. برخی دیگر نیز باور دارند که عده‌ای از جنگجویان در حال گذر از این منطقه بودند که کندوان را از نظر آب و هوا، توپوگرافی و امنیت مناسب دیدند. پس شروع به حفر خانه در دل سنگ‌ها کردند. اما گذشته از همه اینها روایتی بسیار قوی‌تر به چشم می‌خورد که قدمت روستای کندوان را به قرن هفتم هجری و مصادف با حمله مغول می‌داند. مردمان روستایی در نزدیکی کندوان هنگام حمله مغولان به منطقه خود به سمت این کران ها حرکت کردند و با حفاری در دل این سنگ‌ها برای خود پناهگاهی ایمن ایجاد کردند.

نام کندوان

کندوان را می توان تلفیقی از دو کلمه «کند» و «وان» دانست. کند در زبان ترکی معنی روستا می‌دهد و وان نیز پسوندی برای مکان است. به دلیل اینکه از گذشته‌های دور پرورش زنبور عسل در این منطقه رایج بوده است، برخی بر این باورند که به دلیل شباهت این کران‌ها به کندوی زنبور عسل، نام آن از کندو مشتق شده است.

نظریه دیگری که درباره اسم کندوان وجود دارد، کندوان را همان «کندیوان» یا «کندئوان» کلمه‌ای است مرکب از سه بخش کندی، ائو، ان که به طور کلی معنای «خانه‌ای از خود» می‌دهد.

آب و هوای روستای کندوان

روستای کندوان در شمال غربی کشور ایران واقع شده است. منطقه‌ای کوهستانی که دارای خاک حاصلخیزی است. روستای کندوان خود در ارتفاع 2200 متری سطح دریاست و از منظر آب وهوایی منطقه‌ای ییلاقی، سردسیر و کوهستانی محسوب می‌شود. مانند دیگر مناطق کوهستانی، روستای کندوان در تابستان آب‌وهوای بسیار مطبوعی دارد اما زمستان‌هایی پر برف و سرد نیز از ویژگی‌های دیگر کندوان است.

معماری روستای کندوان

در یک نگاه کلی به روستای کندوان، تعدادی مخروط‌های نوک تیز را می‌بینید که به صورت جدا یا متراکم از دامنه کوه سربرآورده‌اند. با وجود اینکه این روستا در دل سنگ حفاری شده اما مانند هر خانه عادی و معمولی دیگر دارای قسمت‌های مختلف مثل نشیمن، آشپزخانه، لوله کشی و امکانات آب، برق و گاز است. نکته‌ی جالبی که درباره این خانه‌های عجیب و دوست‌داشتنی وجود دارد این است که حفاری در دل این سنگ‌ها در زمانی انجام شده است که ماشین‌ یا وسایل حفاری به شکل امروزی نبوده است و حفاری‌های درون دل سنگ‌ها به صورت دستی انجام می‌شده است. بلندی برخی از این کران ها را تا 15 متر می‌توان تخمین زد. حفاری‌ها در دل این کران ها در آغاز از مرکز روستا شروع شد. پس از اینکه افراد بیشتری این محل را برای زندگی انتخاب کردند صخره‌های شرقی و سپس صخره‌های قسمت غربی حفر شدند. که به دلیل بهره‌وری و شرایط مساعد در کران‌های قسمت شرقی(ساختاری سالم‌تر و بلندتر) و استفاده بیشتر از نور آفتاب، چنین الگویی در نظر گرفته شد.

در برخی از این کران ها با توجه به ابعاد آن 2 یا 3 طبقه حفاری شده است که هر کدام از این طبقات کاربرد خاص خود را دارند. همچنین ارتباط میان این طبقات به وسیله پلکان از روی بدنه کران ایجاد شده است و از داخل ارتباطی با یکدیگر ندارند.

در عصر سنتی بشر به دنبال سطح معینی از آرامش و رفاه بود. نیازهایی همچون محافظت در برابر جانداران قوی، خطرات و تهدیدهایی مانند سیل و زلزله بسیار مهم و ضروری بوده است. و از طرفی نیز اگر شرایط خاص جغرافیایی در روستای کندوان نبود افراد قادر به تامین امنیت خود نیز نبودند. تعدادی از عناصر معماری موجود در روستای کندوان مشخص می‌کنند که چه عواملی در این نوع از معماری بیشتر دخیل بوده‌اند.

در ابتدای ساخت خانه های روستای کندوان، پنجره‌های آن بسیار کوچک بودند به گونه‌ای که هیچ کس نمی‌توانست داخل خانه را ببیند اما ساکنان می‌توانستند به محیط اشراف داشته باشند. این نوع شکل‌گیری خانه ها متأثر از عامل امنیت بوده است.

نکته‌ی قابل توجه دیگر در معماری این خانه‌های اسرارآمیز تأثیر کامل عوامل جغرافیایی و محیطی بر ساخت این خانه‌هاست. به دلیل جلوگیری از شکستن و افزایش استحکام کران‌ها بهتر بوده که دیوارها ضخامت بیشتری داشته باشند و همچنین در طبقات کمتر ساخته شوند تا مقاومت بنا حفظ شود. این امر نشان می‌دهد که طبیعت در این منطقه برای دخل و تصرف انسانی حد و مرزی مشخص قرار داده است که موجب زندگی مسالمت آمیز و بدون مخاطره انسان در این فضا شده است.

درب خانه‌ها در روستای کندوان به گونه‌ای قرار گرفته است که امکان ورود هرگونه حیوان وحشی و دشمنان وجود ندارد به شکلی که درب ها و پنجره ه‌ها به سمت داخل نصب می شد. این امر نیز می‌توان متأثر از امنیت دانست.

بخش‌های مختلف کران ها

در گذشته خانواده ها به طور گسترده زندگی می کردند و کران‌ها نیز شامل یک فضای بزرگ با 1 یا 2 اتاق بوده است. قطر دیوارهای این بخش حدود 2 متر قطر دارد. بدنه دیواره‌ها از ملات خاک سفید محلی و لایه درونی از سنگ صخره ای که زیبایی آن در رگه‌های سنگی و بافت غیریکنواخت جلوه‌گر شده، تشکیل می شود. ابعاد پنجره‌ها به جهت رعایت مسائل امنیتی و آب و هوایی، بسیار کوچک و ارتفاع درب در حد 2 متر و غالباً جنس چارچوب آنها از چوب ساخته شده است، لذا فضای داخل کران کم نور هستند. قسمت‌های مختلف درون خانه شامل:

اتاق اصلی

یکی از اتاق‌ها در بدو ورود، بزرگ تر از سایر فضاها، محلی برای نشستن افراد، صرف غذا و نوشیدنی، پذیرایی از مهمان ها بوده است. در تعدادی کران ها محل خواب به صورت سکویی سنگی با ارتفاع کم در قسمتی از اتاق اصلی ایجاد شده. از تنور نیز برای گرمایش، پخت غذا و نان استفاده می شده است. در سراسر اتاق ها نیز رف و تاقچه‌هایی دیده می‌شود که برای تزیین، قرار دادن چراغ روشنایی و ظروف مورد استفاده قرار می گرفت.

یوک یری

محلی بزرگ و مسطح در دیواره اتاق اصلی است که به زبان محلی "یوک یری" گفته می شود.

اتاق ریسندگی

اتاق دیگر کران در کنار اتاق اصلی قرار می‌گرفت که برای ریسندگی به کار گرفته می‌شد. اعضای خانواده گاهی همراه باهم و گاهی به همراه زنان همسایه در این مکان کار می‌کردند. دستگاه نیمه صنعتی مخصوص این کار (جهره) نام دارد. این دستگاه سنتی به جهت سهولت و همچنین کارآمدی، جزء اسباب و وسایل دائمی هر خانواده روستایی محسوب می‌شده و با توجه به فراوانی پشم، این کار بسیار پررونق بوده است.

صندوق‌خانه

این فضا که به زبان محلی «گزنه» نامیده شده است، انباری خانه به حساب می آید. هنگامی که گندم را آسیاب و تبدیل به آرد می‌کردند. در کندوهای تعبیه شده این اتاق ذخیره می‌شد و برای پخت نان از این ذخیره‌ها استفاده می شد.

دهلیز یا آستانا

قسمت ورودی کران ها را آستانا می‌نامیدند. این آستانا ها بر دو نوع است. نوع اول برای کران‌های بزرگ است. ورودی آن‌ها جداگانه است و شستشوی لباس و ظروف اهالی منزل و گاهی قسمت استحمام در آن انجام می‌گیرد. نوع دوم برای کران‌های کوچکتر است که به دلیل جلوگیری از ورود آب به اتاق اصلی، آستانا با دیوار کوچکی از قسمت دیگر جدا می‌شود.

 آبریزگاه‌ها

در روستای کندوان کندن چاه فاضلاب ممکن نیست. به جای آن آبریزگاه ها قرار دارند. این بخش بیرون از کران‌ها و در کنار معابر واقع شده است. این آبریزگاه ها در 2 طبقه ساخته می‌شدند که طبقه پایین آن انبار فضولات بوده است. در گذشته یک آبریزگاه برای چند خانواده مورد استفاده قرار می‌گرفت اما هم اکنون اغلب خانواده‌ها به صورت جدا آبریزگاه دارند.

سفر به کندوان

بی شک تصمیم سفر به روستای کندوان یکی از بهترین تصمیم‌ها برای ساخت یک خاطره‌ی خوب از سفر است. برای رسیدن به این روستای زیبا خود را به شهر اسکو از شهرهای استان آذربایجان شرقی برسانید. به سمت جنوب شهر اسکو حرکت کرده و پس از شهر اسفنجان، دوراهی پیش رویتان را به سمت چپ ادامه دهید. قبل از رسیدن به این روستای زیبا منتظر بازدید یکی از عجایب طبیعت باشید. هر آنچه معماری خارق‌العاده که در ذهن دارید فراموش کنید. کندوان برای شما شگفتانه‌های ویژه‌ای دارد. هنگام گذر از کوچه‌های طبیعی روستا، متوجه خواهید شد که در این روستا بیشترین همزیستی با طبیعت ایجاد شده و کوچه‌های کندوان همان راه‌آب‌های جاری هستند که به شکل طبیعی فرم گرفته است. در دو طرف خود کران‌ها را با عظمت همیشگی خود مشاهده می‌کنید. سازه‌هایی کله‌قندی که محل زندگی بشر بوده و هست. در جای جای روستا این کران ها را با ارتفاع مختلف مشاهده خواهید کرد.

سوغات کندوان

از معروفترین سوغاتی‌های کندوان عسل را می‌توان نام برد. زیرا بسیاری از مردم این منطقه به شغل کندو داری مشغول هستند. علاوه بر این زردآلو، آلوچه، جاجیم، گلیم از سوغاتی‌های دیگر این منطقه است. علاوه بر این یکی از مهم‌ترین امکانات کندوان آب معدنی طبیعی آن است که برای درمان انواع بیماری ها به ویژه بیماری کلیوی مناسب است.

بهترین زمان سفر

بهترین فصل سفر به روستای کندوان تابستان است. به دلیل موقعیت جغرافیایی و آب و هوای روستا پاییز و زمستان در کندوان بسیار سرد و برف گرفته است. ولی تابستان‌های معتدل و دلچسبی دارد که همین امر باعث شده است تابستان تعداد زیادی گردشگر به این منطقه سفر کنند.

اقامت در کندوان

در کندوان نگران اقامتگاه نباشید. هتلی 5 ستاره با ساختاری شبیه به ساختار خانه‌های روستا وجود دارد که می‌توانید در آن اقامت کرده و از آرامش روستا زیر سقف سنگی آن لذت ببرید. این هتل دارای اتاق‌هایی با جکوزی که از آب معدنی روستا استفاده می‌کند و اتاق‌هایی بدون جکوزی است.

در آخر...

پیشنهاد بگردم به شما این است که از خیل عظیم زیبایی‌‌های روستای کندوان آسان گذر نکنید. در سفر به این منطقه تلاش کنید چند روزی را همانند مردم محلی آن زندگی کرده و از هوای پاک و مطبوع روستا نهایت استفاده را ببرید. در تابستان روستای کندوان را به عنوان یکی از مقاصد سفر خود در نظر بگیرید و زیبایی‌های پروردگار و طبیعت را با تمام حواس خود لمس کنید.

ایران / تبریز / روستای کندوان

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

طبیعی

کوه

تفریحی

روستا

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی