قلعه رودخان که با نام دژ هزار پله نیز شناخته می شود، قلعه ای بزرگ و مستحکم در شمال ایران و در نزدیکی شهر های رشت و فومن است. این قلعه در دوران ساسانیان ساخته شده است و همچنان استوار و پابرجاست. قلعه رودخان سالها محل جنگ های متعدد بوده است و افراد زیادی ساکن آن شدند و دشمنان فراوانی نیز به آن حمله ور شدند اما در طول 15 قرنی که از ساخت آن می گذرد هرگز سقوط نکرده است. این دژ عظیم در دل جنگل های انبوه و مه آلود گیلان قرار گرفته است و از این رو نه تنها از نظر تاریخی، بلکه از نظر طبیعی نیز جذابیت بالایی دارد.

تاریخچه

قلعه رودخان جزئی از استحکامات نظامی شاهنشاهی ایران ساسانی است. شاهنشاهی ایران در دوره ساسانی توجه ویژه ای به حفاظت از جای جای کشور پهناور ایران داشت. از این رو در اقصی نقاط امپراتوری قلعه های متعددی ساخته شدند که هنوز هم بسیاری از آنها پابرجا هستند که از جمله آنها می تواند به دژ بزرگ دربند که هم اکنون در روسیه است و یا دژ شاپور خواست (که با نام قلعه فلک الافلاک شناخته می شود) اشاره کرد. این دژ ها و قلعه ها باعث شدند ایران به طور کلی به دژی نفوذ ناپذیر تبدیل شود و هیچ دشمنی توانایی پیشروی در خاک کشور را نداشته باشد. از این روست که اکثریت قریب به اتفاق تاریخ نگاران بر این عقیده هستند که سقوط شاهنشاهی ایران ساسانی به دست اعراب اصولا فروپاشی داخلی شاهنشاهی بوده است و اعراب بر پیکر بی جانی حمله بردند که از درون از هم پاشیده بود.

قلعه رودخان در اواخر فرمانروایی ساسانیان بنا نهاده شد تا از شمال امپراتوری حفاظت کرده و از ورود دشمنان از جنوب به شمال یا برعکس جلوگیری کند. این قلعه پس از ساسانیان توسط حکومت شاهزادگان ساسانی که در شمال ایران باقی مانده بود یعنی دابویگان و پادوسبانیان اداره می شد. با این حال در طول قرن ها که سرزمین ها و قلمرو ها تغییر می کردند مالکیت این قلعه نیز تغییر می کرد و گاهی در دست علویان الموت بود، گاهی در دست سلجوقیان، گاهی در دست صفویان و... با این حال قلعه رودخان افتخار این را دارد که در تمام طول خدمت خود هرگز فتح نشده است و هرگز در یک محاصره سقوط نکرده است. مدرک مکتوب زیادی از حملاتی که توسط این قلعه دفع شده اند بدست نیامده ولی با توجه به شواهد باستان شناسی مشخص است این قلعه چندین بار توسط دشمنانی همچون اعراب مورد حمله قرار گرفته ولی هیچ گاه سقوط نکرده است.

یکی از مهمترین تغییراتی که در مالکیت قلعه ایجاد شد و باعث تغییر و تحولاتی در آن گشت، به اوایل دوره صفویه مربوط می شود که شمال ایران به دولت صفوی پیوست و شخصی به نام سلطان حسام‌الدین امیره دباج بن امیر علاءالدین اسحق بر این منطقه حاکم شد. از جمله مهمترین کار های او مرمت قلعه رودخان بود که توانست این قلعه را به صورت مناسبی مرمت کرده و بار دیگر نقش دفاعی آن را و این بار برای سلاح های آتشین احیا کند. به همین دلیل است که دژ رودخان در برخی موارد با نام قلعه حسامی نیز شناخته می شود. دلیل احیای بنای قلعه به شورش سلطان حسام‌الدین بر علیه حکومت صفوی مربوط می شود که او خواست از این قلعه به عنوان پناهگاهی برای شورش علیه صفویان استفاده کند اما نتوانست کاری از پیش ببرد و نهایتا به دربند گریخت و سپس دستگیر و اعدام شد.

پس از سلطان حسام‌الدین، این قلعه باز هم مورد استفاده قرار گرفت و توسط افرادی نظیر حاکم فومن که بر کریم خان زند یاغی شده بود مورد استفاده قرار گرفت. اما قلعه رودخان کم کم به دست فراموشی سپرده شد تا اینکه در دوران حکومت قاجاریان یعنی در سال 1830، یک ایران شناس و پژوهشگر لهستانی به نام الکساندر شودزکو خچکو توانست این قلعه را در بین جنگل های انبوه منطقه پیدا کند و شرحی از وضعیت آن ارائه کند. الکساندر شودزکو در متنی که درباره قلعه رودخان نوشته چنین می گوید:

"این قلعه در بالای کوه و در بخش بالایی رودخانه ای به همین نام قرار دارد. بام این دژ سنگی است و دو طرف آن دارای دروازه هایی است که توسط دو برج مستحکم دفاعی محافظت می شوند. کتیبه ای بر سر در ورودی آن حک شده است که می گوید این قلعه توسط سلطان حسام‌الدین و بین سال های 918 تا 921 هجری قمری بازسازی شده است. "

معماری قلعه رودخان

ساخت قلعه یکی از مهمترین فنون نظامی باستان بوده است. قلعه ها نه تنها باید مستحکم باشند بلکه باید جای کافی برای زندگی تعداد بالایی سرباز را نیز فراهم کنند. همچنین یک قلعه باید از تدابیری برخوردار باشد تا بتوان به راحتی از نفوذ دشمن به آن جلوگیری نمود. با بررسی قلعه رودخان می توانیم بگوییم تمامی موارد بالا در این دژ عظیم رعایت شده است و با قلعه ای روبرو هستیم که در زمان خود چنان مهیب بود که بسیاری دشمنان را از حمله منصرف می کرده است. این قلعه دو بخش معماری دارد. یکی آن بخش هایی که در دوران ساسانیان ساخته شده اند و دیگری بخش هایی هستند که در دوره سلطان حسام الدین به آن افزوده شده اند. قلعه رودخان از سنگ ساخته شده است که دلیل آن نیز عدم مقاومت مصالحی همچون خشت در هوای بشدت بارانی و مرطوب منطقه بوده است. البته به جز سنگ، بخش هایی نیز که بعد ها اضافه شدند با استفاده از آجر ساخته شدند که بیشتر برای ساختمان های داخلی کاربرد داشتند و دیواره بیرونی اغلب از سنگ سخت است.

در ساخت قلعه رودخان اهمیت بالایی به مقاومت در برابر تسلیحات محاصره داده شده که از طرفی با الزامات آب و هوایی منطقه نیز تطبیق یافته است. از جمله این موارد می توان به سقف برج ها اشاره کرد. سقف برج های محافظتی اغلب به صورت شیب دار با تمرکز بر محور دایره ای شکل ساخته شده است. اینگونه سقف ها باعث جذب حداکثری ضربات منجنیق می شوند و از طرفی به واسطه شیب زیاد خود می توانند به راحتی آب باران و برف را دفع کنند. از این رو عمر سازه به اندازه زیادی افزایش می یابد و استحکام آن افزایش می یابد. برج های این قلعه به دو بخش تقسیم می شوند که یک بخش که در زیر قرار داشته است را تو پر می ساختند تا بتواند به خوبی مقاومت کند و بخش بالایی را تو خالی می ساختند تا سربازان بتوانند در آن موضع گرفته و با دشمن درگیر شوند. در درون این برج ها دودکش هایی نیز تعبیه شده بود تا سربازان بتوانند زمستان ها را با بخاری هیزمی گرم شوند و دود آن به خارج منتقل شود.

در درون دیوار ها می توان پنجره هایی مشاهده کرد که برای تیراندازی ساخته شده اند. این پنجره ها البته کاربرد دیگری نیز داشتند و آن نیز افزایش استحکام بخش های بالایی بنا به خصوص سقف های عظیم سنگی بوده است. پنجره ها به صورت طاق های بالا مثلثی ساخته شده اند که باعث می شود وزن بخش های بالایی تا اندازه زیادی به طرفین پخش شود و در نتیجه استحکام کلی بنا افزایش یابد. علاوه بر این پنجره ها، می توان در جای جای قلعه روزنه هایی را مشاهده کرد که به صورت شیبی رو به پایین ساخته شده اند. این شیب ها برای ریختن سنگ و مواد مذاب بر سر دشمنان ایجاد شده بودند.

قلعه رودخان همانند بسیاری از دیگر قلعه های بزرگ و همیشگی دارای دو بخش مجزا است. بخش اول محل زندگی فرمانده قلعه و همینطور خانواده سربازان و مردمی بوده که در هنگام یورش دشمن به آن پناه می آورده اند، بوده است که از سایر بخش های مجلل تر ولی با استحکام کمتر ساخته شده است. این بخش در غرب قلعه قرار داشته و شامل آب انبار، شاه نشین، سرد خانه و... می شود.  بخش دوم مربوط به سربازان و دفاع از قلعه است. این بخش شامل برج و بارو های عظیم و مستحکم قلعه می شود که برای دفاع از قلعه ساخته شده است. اصلی ترین قسمت این بخش در شرق قلعه و بر روی یک تپه 670 متری بنا شده است. این بخش به گونه ای ساخته شده که بتواند به خوبی از قسمت میانی قلعه که دروازه ورودی بوده است حفاظت کند و اجازه ورود دشمنان به داخل را ندهد. قلعه رودخان 935 پله دارد ولی برای رسیدن به این قلعه باید 1600 پله را بالا بروید. این پله ها در قرن اخیر ساخته شده اند تا ورود به قلعه را برای بازدید کنندگان راحت تر کند. به واسطه داشتن تعداد بالای پله این قلعه را با نام دژ هزار پله نیز می شناسند.

دیگر بخش ها و امکانات قلعه رودخان

به جز خود قلعه، در این بخش از جنگل های سرسبز گیلان می توانید زیبایی های منحصر به فردی را مشاهده کنید. یکی از مواردی که توصیه می کنیم حتما در سفر به قلعه رودخان از آن بازدید کنید طبیعت زیبای منطقه است. قلعه رودخان در یکی از زیباترین بخش های ایران واقع شده است و طبیعت اطراف آن بکر و زیباست. در جنگل های اطراف قلعه قدم بزنید و از هوای آن لذت ببرید، کنار رودخانه های زلالی که از میان جنگل عبور می کند لختی بیاسایید و خستگی پیاده روی طولانی رسیدن به قلعه را از تن به در کنید. در کنار این قلعه زیبا آبشاری نیز وجود دارد که با آب های سفید رنگ و زیبای خود تن جنگل را می نوازد.

اگر بخواهید مدت طولانی تری را در این منطقه زیبا و رویایی سپری کنید می توانید در یکی از اقامتگاه های پایه کوه، اقامتی رویایی را تجربه کنید. در نزدیکی این قلعه سوئیت هایی وجود دارد که می توانید با هزینه مناسبی در آن ها اقامت داشته باشید. همچنین می توانید در روستا های اطراف به صورت بوم گردی اقامتی رویایی در یک خانه روستایی گیلانی را تجربه کنید. تجربه ای که تا مدتها از ذهنتان خارج نخواهد شد. اما اگر می خواهید با تمام روح و جان خود زیبایی جنگل های اطراف و قلعه رودخان را احساس کنید، بهترین راه کمپینگ است. در کنار رودی زلال چادری برپا کنید و در کنار گرمای آتش از زیبایی های طبیعت اطراف لذت ببرید.

در کنار قلعه رودخان یک بازار زیبا وجود دارد. بازاری رنگارنگ که حال و هوای بازار رشت را آن هم در میانه جنگل زنده می کند. این بازار دارای غرفه های چوبی بسیار زیبایی است که می توانید در آنها انواع صنایع دستی گیلانی و همچنین غذا های خوشمزه و سنتی این منطقه را خریداری کنید. بخش مهمی از این بازار زیبا به صنایع دستی تزئینی اختصاص داده شده است که می توانید از آنها برای تزئین خانه خود استفاده کنید. همچنین این بازار غرفه های زیادی برای لباس های محلی گیلانی دارد که می تواند سوغاتی فوق العاده از سفر به گیلان باشد. در نزدیکی این قلعه رستوران های سنتی نیز وجود دارد که می توانید در آنها از خوردن غذا های سنتی گیلانی لذت ببرید. البته این رستوران ها به واسطه محل قرارگیری خود که تهیه مواد را با مشکل مواجه می کند قیمت بالاتری نسبت به رستوران های مشابه در شهر دارند.

نکاتی برای سفر به قلعه رودخان

  • برای رسیدن به قلعه رودخان می توانید بخشی از مسیر را با خودرو طی کنید. شما می توانید از خودروی شخصی خود استفاده کنید چرا که پارکینگ بزرگی در نزدیکی قلعه قرار دارد که می تواند پذیرای خودروی شما باشد. این پارکینگ آخرین بخشی از مسیر است که می توانید با خودرو طی کنید و بقیه راه را باید پیاده طی کنید. پیاده روی در طبیعت زیبای جنگل حس و حال خوبی دارد اما برای این کار باید کفش مناسب به پا داشته باشید.
  • قلعه رودخان 1600 پله دارد و مسیر پیاده روی آن نیز نسبتا طولانی است. از این رو اگر مشکل تنفسی یا قلبی دارید از این مسیر صرفه نظر کنید. همچنین افراد مسن و یا کودکان ممکن است برای رسیدن به قلعه دچار مشکل شوند.
  • هوای جنگل های گیلان قابل پیش بینی نیست و به واسطه مسیر نسبتا طولانی ممکن است با بارندگی برخورد کنید. لذا اگر هوا ابری است حتما با خود چتر یا بارانی به همراه داشته باشید.
  • یک چوب دستی در این مسیر طولانی می تواند کمک خوبی به شما باشد.
  • با وجود مسیری که باید پیاده طی کنید، نیازی به وسایل زیادی نیست و از به همراه داشتن وسایل غیر ضروری و کوله پشتی های بزرگ خودداری کنید.
  • قلعه رودخان در نیمه اول سال از ساعت 8 صبح تا 6 بعد از ظهر و در نیمه دوم سال از 8 صبح تا 4 بعد از ظهر پذیرای بازدید کنندگان است.

 

ایران / رشت /

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

طبیعی

جنگل

تاریخی

قلعه

" "

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی