کاخ چهلستون از جمله مهمترین جاذبه های گردشگری قزوین است که در دوران صفویه بنا نهاده شد. این بنا به واسطه ستون های متعدد خود به این نام شهرت دارد چرا که فرهنگ ایرانی عدد چهل را نماد و نشانی از کثرت می دانسته است. با این حال کاخ مذکور در دوران صفوی احتمالا با نام عمارت کلاه فرنگی شناخته می شده است. چهل ستون قزوین قدیمی تر از چهل ستون اصفهان است و ده ها سال پیش از آن ساخته شده است. کاخ چهلستون قزوین به سبک معماری اصیل ایرانی دوره صفوی ساخته شده است و گویا برای طراحی آن نیم نگاهی به خانه های سنتی گیلانی و سبک معماری این خطه انداخته شده است. چهلستون در عصر صفوی ابتدا محل حکومت بود ولی زمانی که پایتخت به اصفهان منتقل گشت این بنا محلی برای تفریح صفویان در هنگام سفر به قزوین به شمار می رفت. چهلستون قزوین هم اکنون به عنوان موزه دائمی خوشنویسی، آثار زیبایی از این هنر اصیل ایرانی را در خود جای داده است.

شاه طهماسب اول صفوی کیست؟

پیش از پرداختن به کاخ چهلستون قزوین، بهتر است با سازنده آن یعنی شاه طهماسب اول صفوی آشنا شویم. شاه طهماسب (یا طهماسپ یا تهماسب) دومین شاه دودمان صفویه بود که در سال 1514 در شه آباد در نزدیکی اصفهان متولد شد. او در سال 1524 بر تخت پادشاهی ایران تکیه زد تا طولانی ترین دوران سلطنت ایران پس از اسلام آغاز شود. در این زمان ایران از هر دو سمت شرق و غرب مورد تهاجم ترک ها قرار گرفته بود. در غرب عثمانی و در شرق ازبکان به ایران یورش آورده بودند. اولین جنگ او با عثمانی در سال 1532 آغاز شد. در این جنگ که تا 1555 به طول انجامید سلطان سلیمان یکم عثمانی توانست با خریدن حاکم بغداد، او را بر علیه شاه صفوی بشوراند و اینگونه توانست بر بغداد دست یازد. سپس سلیمان رو به آذربایجان و قفقاز گذاشت ولی در این مناطق توفیقی نیافت و ارتش عثمانی در نزدیکی مرند در هم شکسته شد. نهایتا سلیمان که آمده بود تمام ایران را فتح کند با شکست به استانبول برگشت و حاکمیت ایران بر آذربایجان و قفقاز برقرار ماند. اما سلیمان دست بردارد نبود و دوباره به ایران حمله کرد که توانست این خطه را تصرف کند ولی با ضد حمله ارتش ایران، نیرو های عثمانی عقب نشستند و آذربایجان دوباره به ایران برگشت و سلیمان نیز بار دیگر به استانبول عقب نشست. در این زمان ایران به خاک عثمانی حمله کرد و در نبرد قارص به سال 1548 ارتش عثمانی را در این منطقه در هم بشکند.

سلطان سلیمان که میدانست نمی تواند بر شاه طهماسب غلبه کند به جای تهاجم رویکردی دفاعی اتخاذ کرد و قلعه وان در مرز با ایران را مستحکم نمود تا از یورش بیشتر ارتش ایران به عثمانی جلوگیری کند. در سال های بعد این ایران بود که به مرز های عثمانی هجوم برد. در سال 1554 و با حمله شاه طهماسب به عثمانی، سلطان سلیمان بار دیگر به شرق لشکر کشید ولی این بار نیز با برابری قدرت دو طرف جنگ بی نتیجه به پایان رسید. هر دو طرف که از جنگ های طولانی خسته بودند در آماسیه قرارداد صلحی امضا کردند که تا 25 سال صلح را بین دو کشور به ارمغان آورد. شاه طهماسب در میان جنگ با عثمانی به دیگر نقاط نیز توجه داشت. او در سال 1547 به شروان که بر شاه ایران شوریده بود لشکر کشید و شروانشاهان را به سختی در هم شکست. پس از جنگ های بسیار شاه طهماسب دانست تبریز پایتخت خوبی برای ایران نیست چرا که بیش از اندازه به مرز غربی نزدیک بود و از طرفی بیش از اندازه از مرز شرقی دور بود. لذا شاه دستور داد پایتخت به قزوین منتقل شود. قزوین در این زمان پیشرفت بسیاری به خود دید و

تاریخچه ساخت بنا

همانطور که گفته شد شاه طهماسب اول صفوی در سال 951 هجری قمری تصمیم به جابجایی پایتخت از تبریز به قزوین گرفت. در این راستا کاخ ها، باغ ها، عمارت ها و... در این شهر ساخته شد. در این زمان شاه صفوی مکانی را برای احداث کاخ خود در نظر گرفت و زمین آن که متعلق به شخصی به نام میرزا شرف جهان بود خریداری کرد. سپس شاه به معماران خود دستور به ساخت عمارتی باشکوه در میان باغی زیبا داد. این عمارت نسبتا کوچک بود و طراحی خاصی دارد که به صورت دو طبقه بنا شده است. طبقه پایین بنا در گذشته تعداد زیادی ستون داشته است و گویا از همین رو این بنا را چهلستون خطاب میکردند. بعد ها در دوران قاجار و با اعمال تغییراتی در بنا ستون های طبقه پایین حذف شد و جای آن را ایوان های طاقی شکل گرفت که تاکنون نیز باقی مانده اند. این کاخ در میان باغی بسیار بزرگ قرار داشت به گونه ای که بخش عمده خیابان های فعلی اطراف کاخ را در بر می گرفته است ولی در طول زمان کم کم از وسعت آن باغ بزرگ کاسته شده تا اینک که تنها بخش های اندکی از آن باقی مانده است.

کاخ چهلستون قزوین پس از پایان صفویه کمتر مورد استفاده قرار می گرفت و نهایتا متروکه شد. نهایتا در دورانی که سعد السلطنه در دوران قاجار به حکومت قزوین گماشته شد، کاخ را مرمت نمود. در این مرمت مقداری از اصل معماری بنا فاصله گرفته شد به صورتی که ستون های بسیاری که در مقابل آن بودند برداشته شد و در عوض از طاق هایی استفاده شد تا نه تنها بنا زیباتر شود بلکه بر استحکام آن نیز افزوده شود. کاشی کاری های اشکوبه پایین نیز در همین دوران انجام شده است. سعد السلطنه همچنین تغییرات زیادی در طبقه دوم بنا به وجود آورد به گونه ای که بخش عمده تزئینات طبقه دوم مربوط به همان دوران بازسازی است. در سال های پس از انقلاب این بنا در ابتدا به عنوان محل موزه قزوین مورد استفاده قرار می گرفت اما در سال های اخیر به موزه خوشنویسی تبدیل شده است و آثار برخی از بزرگترین خوشنویسان ایرانی در آن به نمایش درآمده است.

معماری بیرونی چهلستون قزوین

چهلستون قزوین از معماری اصیل ایرانی بهره می برد. بنای کاخ در دو طبقه و به صورت هشت گوش ساخته شده است. مساحت کلی بنا به 500 متر می رسد که در مقایسه با بسیاری کاخ های سلطنتی کوچک است. در طبقه پایین می توان طاق هایی را که با آجر ساخته شده اند مشاهده کرد که در بالای آنها کاشی کاری های بسیار زیبایی انجام شده است. این کاشی کاری ها تا اندازه ای رنگ و لعاب خود را از دست داده اند و هم اکنون کم رنگ تر از گذشته هستند با این حال هنوز هم زیبایی خود را حفظ کرده اند. این کاخ به صورت کلی دارای چهار ایوان در گرداگرد خود است. این ایوان ها هم برای تماشای منظره باغ های اطراف مورد استفاده بوده انده و به جهت عبور هوا و خنک کردن داخل بنا به خصوص در تابستان کاربرد داشته اند. هم اکنون این ایوان ها با استفاده از پنجره هایی مسدود شده اند. در طبقه دوم می توان ایوانی بزرگ را مشاهده کرد. این ایوان با ستون های چوبی استوار شده است که گویا این ستون ها در دوران قاجاریه اضافه شده اند و در زمان صفویه وجود نداشتند. در پشت ستون ها می توان درب و ها و پنجره های بسیار زیبایی را مشاهده نمود که با شیشه هایی تزئین شده اند.

معماری داخلی بنا

معماری داخلی بنا نیز همچون معماری خارجی کاملا ایرانی است و به دو دوره صفوی و قاجار مربوط می شود. طبقه اول و تزئینات آن کاملا صفوی است. طبقه اول بخش های متفاوتی دارد ولی مهمترین آنها تالار اصلی است. با ورود به این تالار اولین چیزی که ذهن را به خود مشغول می سازد، مقرنس کاری های بسیار زیبای سقف آن است که سراسر سقف را در بر گرفته اند. همانطور که می توان دید این مقرنس کاری ها به صورت بسیار زیبایی نقاشی شده بودند که هم اکنون بسیاری از آنها از بین رفته ولی همچنان می توان نقش و نگار های گل و مرغ باقی مانده را مشاهده کرد. از سقف که به پایین تر نگاه کنیم پنجره های طاقچه ای را می بینیم که داخل آنها نیز به زیبایی تزئین شده است. دیوار های این تالار نیز هنوز اندکی از نقش و نگار ها را حفظ کرده اند ولی بخش عمده آنها از بین رفته است. به نظر زمانی که تمامی نقش و نگار ها وجود داشته اند این بنا شمایلی رویایی داشته است. در کف طبقه اول سه حوض وجود داشته است که با برخورد هوا به آنها باعث تلطیف هوای داخل بنا می شده است. هم اکنون دو حوض باقی مانده است.

نقاشی های کاخ

همانطور که گفته شد بخش های بسیاری از چهلستون قزوین و به خصوص دیواره ها و سقف داخلی آن با نقاشی های زیبایی پوشیده شده بود که هم اکنون بخش های کمی از آن برجای مانده است. با این حال در بخش های دیگری از بنا می توان نقاشی های بسیار زیبایی را مشاهده کرد که اغلب به سبک قزوینی (مکتب قزوین) خلق شده اند. بخش مهمی از این نقاشی ها در زمانی که این بنا تبدیل به فرمانداری قزوین شد از بین رفت. نقاشی های چهلستون قزوین بعضا سه لایه هستند که نشان دهنده ادوار مختلف تاریخی است که این نقاشی ها ایجاد شده اند. دو لایه اول به دوران صفویه و لایه سوم به دوران قاجاریه مربوط می شود. نقاشی های لایه صفوی و دیگر بخش هایی که در آن از چنین سبکی استفاده شده اغلب مینیاتور هایی هستند که با آبرنگ ترسیم شده اند. این نقاشی ها از زیبایی منحصر به فردی دارند به گونه ای که می توان جزئیات بسیار زیادی را در آنها دید که حکایت از زبردستی نقاشان آن دوران ایران دارد.

ایران / قزوين / کاخ چهل ستون

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

طبیعی

باغ

تاریخی

کاخ

موزه

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی