اهمیت و جایگاه کاخ چهل ستون

کاخ چهل ستون که در دوران شاه عباس بزرگ بنا نهاده شده، یکی از کاخ های سلطنتی اصفهان است. در دوران صفویه یک کاخ تنها به عنوان مرکز دربار شناخته نمی شد و به اقتضای شرایط شاه در یک کاخ اقامت می کرد. این کاخ در تمام طول دوران صفوی به محلی مهم برای مهمانی های سلطنتی تبدیل شده بود و همچنین در این کاخ بود که سران دیگر کشور ها و ممالک جهان به حضور امپراتور ایران شرفیاب می شدند. این کاخ به عنوان یکی از زیباترین کاخ های دوران صفویه شناخته می شود و حتی می توان گفت زیباترین کاخ از آن دوران است. زیبایی و شکوه این کاخ بسیاری از ادیبان و شاعران را به تحسین آن واداشته است به گونه ای که قصیده ها در مدح کاخ سروده شده. معروف ترین و زیبا ترین این اشعار، قصیده ای زیبا از صائب تبریزی است که با مصرع باد دائم قبله گاه تاجداران این مکان پایان می یابد.

وجه تسمیه نام کاخ

کاخ چهل ستون در واقع 18 ستون واقعی دارد. زمانی که تصویر این 18 ستون در آب می افتد به 36 ستون تبدیل می شود. اما اینکه چرا به این کاخ چهل ستون می گویند به فرهنگ ایرانی مربوط می شود که در آن عدد 40، عددی خوش یمن محسوب شده و همچنین این عدد نمادی از فراوانی است. عدد چهل تنها یکی از اعدادی است که نمادی از فراوانی است و از دیگر اعداد می توان به 72 اشاره کرد که شنیده ایم که می گویند 72 ملت. دیگر عدد 100 است که برای مثال می توان به شهر صد دروازه اشاره کرد که واقعا صد دروازه نداشته است اما به دلیل دروازه های بسیاری که داشت به این نام شناخته می شود.

تاریخچه

اصفهان در سال 1597 میلادی به عنوان پایتخت ایران برگزیده شد. اصفهان در گذشته نیز برای سالها پایتخت سلجوقیان بوده است اما زمانی که این شهر به پایتختی برگزیده شد هیچ بنایی که بتواند در خور شان و عظمت دولت صفوی باشد در شهر یافت نمی شد. از این رو شاه عباس کبیر فرمان به ساخت بنا های بسیاری داد که شامل کاخ ها، مساجد، میدان ها، بازار ها، حمام ها، پل ها و... می شدند. از جمله مهمترین این کاخ ها عالی قاپو، چهل ستون و هشت بهشت بودند. شاه عباس بزرگ تلاش کرد با ساختن بنا هایی در خور شان و جایگاه امپراتوری ایران، جایگاه این کشور را به جهانیان یادآوری کند. از این رو می توان گفت کاخ چهل ستون نمادی از دیدگاه امپراتوری صفوی نسبت به کشور و دولت است.

برنامه های ساخت این کاخ و دیگر کاخ های اصفهان در دوران شاه عباس بر عهده شیخ بهایی بود. شیخ بهایی در نظر داشت مجموعه کاخ هایی در اصفهان بسازد که هر یک در محلی و برای کاری استفاده شوند. از این رو کاخ عالی قاپو را به عنوان دولت خانه بنا نهاد و قرار شد کار های دولت و حکومت در عالی قاپو انجام شود و مهمانی های سلطنتی و همینطور پذیرایی از سران کشور های خارجی در کاخ چهل ستون باشد. این طرح ریزی در طول سالها ادامه یافت و همواره از کاخ چهل ستون به عنوان محلی برای پذیرایی از سران کشور ها و برگزاری مهمانی ها استفاده می شد. کاخ چهل ستون ابتدا به این نام معروف نبود و زمانی که در دوران شاه عباس بزرگ ساخته شد تنها یک عمارت کلاه فرنگی بود که چند اتاق در اطراف آن قرار داشتند. اما از همان زمان نیز برنامه های مفصلی برای توسعه کاخ در نظر بود.

اما زندگی شاه عباس بزرگ به توسعه و ساخت و ساز های بیشتر کفاف نداد و به ادامه ساخت و کار بر روی چهل ستون به جانشینان شاه عباس رسید. مهمترین توسعه چهل ستون در زمان هفتمین امپراتور صفوی یعنی شاه عباس دوم رخ داد. در دوران شاه عباس دوم بخش های فراوانی به این کاخ افزوده شد و تغییرات بسیاری در آن اعمال شد به گونه ای که به یک کاخ جدید تبدیل شد. از جمله بخش هایی که به این کاخ افزوده شد می توان به تالار آینه، اتاق های بیشتر و ایوان های بیشتر اشاره کرد. اما مهمترین بخشی که در دوران شاه عباس دوم به این کاخ اضافه شد یک ایوان ستون دار در مقابل کاخ بود. این ایوان 18 ستون داشت و جدای از عمارت اصلی قرار داشت. در مقابل این ایوان حوض بزرگی قرار دارد که با افتادن ستون ها در آب تعداد ستون ها دو برابر می شود و به نظر تعداد زیادی ستون وجود دارد. بنابراین 18 ستون واقعی هستند و 18 ستون دیگر تصویر هایی هستند که در آب افتاده اند. این کاخ در دوران شاه عباس دوم نیز جایگاه خود را به عنوان محلی برای بار عام و همینطور پذیرایی از مهمانان خارجی حفظ کرد.

کاخ چهل ستون تا آخرین سال های حکومت صفویه نیز همچنان زیبا و پر رونق بود. در اواخر دوران صفوی یعنی زمان سلطنت سلطان حسین، بخش هایی از کاخ دچار آتش سوزی جزئی شد که خوشبختانه مهار گشت و کاخ به سرعت بازسازی شد. این کاخ پس از صفویان یعنی در دوران افشاریه و زندیه نیز مورد توجه بود و با همان شکوه خود باقی مانده بود. در اوایل قاجار توجه زیادی به این کاخ نمی شد اما در دوران ناصر الدین قاجار، کاخ چهل ستون و همینطور سایر بخش های اصفهان مورد توجه ویژه حکومت قرار گرفتند. البته توجه قاجاریان متفاوت از چیزی است که فکر می کنید. در این دوران قاجار ها توجه ویژه ای به نابودی و تخریب اصفهان و کاخ ها و باغ هایش کردند به گونه ای که ظل السلطان، پسر ناصر الدین قاجار وقتی به حکومت اصفهان منصوب شد تلاش فراوانی برای تخریب اصفهان کرد. او از چهل ستون نیز غافل نماند و بسیار تلاش کرد که چهل ستون را نابود کند به گونه ای که به عمد آسیب های فراوانی به آن وارد کرد. پس از اینکه ابر های سیاه قاجار از سر ایران کنار رفت این کاخ مورد مرمت قرار گرفت و جایگاه آن گرامی داشته شد که تا هم اکنون نیز ادامه دارد.  

باغ های چهل ستون

شواهدی وجود دارد که حتی پیش از ساخت کاخ چهل ستون، باغ هایی در این ناحیه وجود داشته اند. اما باغی که هم اکنون مشاهده می شود و به سبک اصلی باغ آرایی ایرانی تزئین شده است در زمان صفویه ایجاد شد. این باغ 67 هزار متر مربع مساحت دارد. در میان این باغ سرسبز یک حوض بزرگ و کم عمق به سبک ایرانی قرار گرفته است که زیبایی باغ را چند برابر کرده است. زمانی تصویر ایوان کاخ و همینطور درختان اطراف در حوض می افتد بسیار زیبا و رویایی است. آب این حوض و همچنین آب مورد نیاز برای آبیاری درختان باغ از چشمه ها و همچنین زاینده رود تامین می شده است اما هم اکنون آب مورد نیاز از چاهی عمیق تامین می شود. این باغ زیبا پر است از درختانی همچون نارون، کاج، افرا، چنار و... این درختان زیبا از مهمترین عناصر باغ آرایی ایرانی هستند و به دلیل زیبایی فوق العاده ای که دارند در بیشتر باغ ها از آنها استفاده می شود. این باغ همچنین دارای درختچه ها و گل های بسیاری است که نمایی فوق العاده دارند. این باغ دارای یک گلخانه برای پرورش گل و گیاه است.

معماری بیرونی کاخ چهل ستون

بخش بیرونی کاخ چهل ستون چهار نما دارد. مهمترین نمای آن ایوان اصلی است که در شرق بنا جای گرفته و 18 ستون دارد. این نما همچنین مهمترین بخش در تمام کاخ محسوب می شود که نام کاخ از آن گرفته شده است. ستون های این ایوان بر روی پایه هایی قرار گرفته اند که هر کدام دارای دو نقش شیر هستند که به سمت های مخالف نگاه می کنند. این کنده کاری های زیبا باعث شده این ایوان به ایوان شیرستان نیز مشهور شود. در گذشته دهان این شیر ها فواره آب بوده است و آب به داخل حوض میانی می ریخته است اما هم اکنون از آن فواره ها اثری نیست. در بخش های مختلف این ایوان تزئینات بسیار زیبایی به چشم می خورد به گونه ای که سقف آن دارای کاشی کاری های رنگارنگ منحصر به فردی است. دیوار های این ایوان نیز دارای در گذشته تزئینات زیبایی داشته اند اما رفته رفته این تزئینات از بین رفته اند و حالا آثار کمی از آنها باقی مانده است. زمانی که تصویر ستون های این ایوان در حوض جلویی انعکاس پیدا می کند زیبایی فوق العاده ای به تمام بنا می دهد و همینجاست که چهل ستون خلق می شود

دو نمای بعدی که نمای شمالی و جنوبی کاخ چهل ستون محسوب می شود نیز ایوانی ستون دار هستند. این دو ایوان البته از نظر زیبایی و شکوه در سطح ایوان شرقی نبوده و تنها چهار ستون دارند. نمای غربی کاخ با دیگر نما ها تفاوت دارد. در میان این نما یک ایوان مقرنس کاری شده فوق العاده زیبا قرار دارد که به رنگ های قهوه ای و قرمز تزئین شده است. در دو سوی این ایوان کاشی کاری های بسیار زیبایی از گونه کاشی های لعاب دار هفت رنگ به کار رفته است که زیبایی منحصر به فردی به بنا داده است. این نمای زیبا دارای تعداد زیادی پنجره چوبی با طرح های بسیار زیبا است که به صورت طاقی ساخته شده اند.

نمای داخلی کاخ چهل ستون

زمانی که وارد کاخ چهل ستون شوید متوجه خواهید شد زیبایی و شکوهی که در بیرون مشاهده کرده اید تنها نوک کوه یخی بوده است. اولین جایی که باید از آن بازدید کنید تالار جلوس یا تالار بار عام است که با نام تالار آینه نیز شناخته می شود. این تالار دقیقا پشت ایوان اصلی قرار گرفته است و اندکی از ایوان بالاتر است. گویا در گذشته تخت سلطنت در این ایوان قرار گرفته بود و محلی برای ملاقات با شاه محسوب می شده است. این تالار یک ایوان مقرنس کاری شده فوق العاده زیبا دارد که با ترکیب سرامیک، شیشه و چوب ساخته شده و از جمله زیباترین بخش های کاخ محسوب می شود. این سرامیک ها و شیشه ها آبی رنگ هستند و زمانی که منظره آن با نمای حوض درون ایوان اصلی و همینطور حوض بیرونی ترکیب می شود، نمایی شگفت انگیز را ایجاد می کند. سقف این تالار نیز با شیشه کاری های بسیار زیبایی تزئین شده است.

زمانی که از تالار بار عام عبور کنید به بخش اصلی و شگفت انگیز کاخ یعنی تالار شاهی خواهید رسید. این تالار اصلی ترین بخش داخلی کاخ است و محلی بوده است که مهمانی های باشکوه و همینطور پذیرایی از سران کشور ها در آن انجام می شده است. این تالار زیبا پر است از نقاشی های فوق العاده زیبا که بزم ها و رزم ها را به تصویر کشیده اند. از جمله مهمترین این نقاشی ها که بسیار مشهور است، نقاشی نبرد کرنال است. نبرد کرنال نبردی بود که در طی آن نادرشاه افشار با در هم کوبیدن ارتش هند، توانست دهلی، پایتخت امپراتوری مغولی هند را تصرف کند. نبرد کرنال را از جمله مهمترین و بزرگترین نبرد ها ارتش ایران پس از ساسانیان می دانند. این نبرد باعث بدست آمدن غنیمت های بسیار زیادی شود که دو قلم آن الماس های کوه نور و دریای نور بودند.

درست در آن سمت تالار می توان نقاشی بزرگی از جنگ چالدران را مشاهده کرد که در آن شاه اسماعیل صفوی و سلطان سلیم عثمانی به تصویر کشیده شده اند. نبرد چالدران در ابتدا می رفت که به یک پیروزی قاطع برای ایران تبدیل شود به گونه ای که نزدیک بود در یورش سهمگین سواره نظام ایران قلب ارتش عثمانی از هم بپاشد اما عثمانی یک برتری داشت و آن هم داشتن توپخانه و تفنگ بود که ارتش ایران از آن بی بهره بود. در این جنگ شاه اسماعیل و ارتش ایران با دلاوری مثال زدنی با شمشیر و کمان در مقابل دشمنی که به توپ و تفنگ مجهز بود و تعدادی بیش از دو برابر از آنها داشت جنگیدند و توانستند کشتار وسیعی از ترک ها به راه اندازند اما نهایتا به دلیل کمبود تجهیزات میدان را واگذار کردند.

از دیگر نقاشی رزمی کاخ چهل ستون، نبرد ایران با ازبکان است که در دوران شاه اسماعیل صفوی اتفاق افتاد و به پیروزی قاطع ایران منجر شد. نگاره زیبای دیگر این کاخ از به حضور پذیرفتن سران دیگر کشور ها را مشاهده نقاشی شده اند. از جمله این نقاشی ها می توان به پذیرایی شاه عباس دوم از امیر ترکستان، ندمحمد اشترخانی، اشاره کرد. نقاشی دیگر به پذیرایی شاه طهماسب از همایون، شاه هندوستان اختصاص دارد که در آن زمان به دلیل گرمی روابط به ایران سفر کرده بود. اما مهمترین نقاشی بزمی کاخ، نقاشی شاه عباس بزرگ در پذیرایی از ولی محمد خان، حاکم ترکستان است. بخشی از نقاشی های این کاخ به جشن های ایرانی همچون چهارشنبه سوری اشاره دارد. علاوه بر این نقاشی ها، می توان نقاشی های بسیاری با مضامین عاشقانه و افسانه ای را در این کاخ مشاهده کرد که برخی از آن ها از آثار هنرمندان ایرانی و برخی نیز از آثار هنرمندان خارجی از جمله هلندی است.

موزه چهل ستون

کاخ چهل ستون یک موزه نیز دارد که در آن اشیاء قدیمی منحصر به فردی به نمایش درآمده اند. این موزه جدا از کاخ نبوده و در واقع بیشتر اشیاء آن در تالار شاهی قرار داده شده اند. از جمله آنها یک قرآن خطی به خط کوفی است که مهر حسن مجتبی، دومین امام شیعیان را بر خود دارد و از جمله قدیمی ترین قرآن های جهان است. کلاه تزئین شده شیخ صفی، جد صفویان که نام این سلسله از او گرفته شده است نیز از دیگر آثار موزه است. از دیگر اشیاء تاریخی این موزه می توان به چراغ پیه سوز، ظروف غذا خوری از جمله بشقاب های تزئین شده و همینطور کوزه مشاهده کرد. در این موزه همچنین البسه سلطنتی و معمولی دوران صفویه به نمایش درآمده است.

نکاتی در باره بازدید از کاخ چهل ستون

  • زمان مناسب برای بازدید از کاخ و باغ دو ساعت است اما اگر می خواهید تمام کاخ را با جزئیات ببینید و غرق در هنر معماری و نقاشی های آن شوید بهتر است بیش از سه ساعت را به بازدید از کاخ اختصاص دهید.
  • کاخ چهل ستون همه روزه از ساعت 9 صبح تا 21:30 شب آماده پذیرش بازدید کنندگان است. اما ممکن است در هر فصل تغییراتی داشته باشد.
  • قیمت بلیت این کاخ برای اتباع ایران 5 هزار تومان و برای اتباع خارجی 50 هزار تومان است.
  • کودکان زیر هفت سال می توانند به رایگان از کاخ بازدید کنند.
  • در برخی مواقع می توان با تخفیف قابل توجهی همچون تخفیف نیم بها و یا به صورت رایگان از کاخ بازدید کرد. روز 18 می (27 اردیبهشت) بازدید از این کاخ و سایر جاذبه های گردشگری اصفهان رایگان است.
  • کاخ چهل ستون امکاناتی همچون سرویس بهداشتی، ویلچر، نمازخانه، کافه و... دارد.
  • در روز هایی که در تقویم ایران به دلیل عزاداری تعطیل هستند، این کاخ نیز تعطیل است.

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

طبیعی

باغ

تاریخی

کاخ

" "

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی