تاج محل اصلی ترین جاذبه گردشگری هند است که در شهر آگرا واقع شده است. این بنای تاریخی که در دوران شاه جهان و به عنوان آرامگاهی برای همسرش، ممتاز محل، ساخته شد، سالانه میلیون ها گردشگر را به خود جذب می کند. تاج محل در واقع محل اصلی محوطه ای تاریخی است که علاوه بر بنای اصلی، یک مسجد، یک مهمانسرا و یک باغ نیز در آن قرار دارد. تاج محل توسط استاد احمد لاهوری و به سبک معماری ایرانی ساخته شد و آن را زیباترین بنای ساخته شده با معماری ایرانی در تمام شبه قاره هند می دانند. تاج محل در سال 1632 بنا نهاده شد و در سال 1643 تکمیل شد که البته تا 10 سال بعد نیز یک سری تزئینات و کار های جزئی در حال انجام بود. ساخت بنا در آن زمان 32 میلیون روپیه هزینه داشت که به پول امروز 70 میلیارد روپیه یعنی نزدیک به یک میلیارد دلار آمریکا می شود. در ساخت تاج محل بیش از 20.000 صنعتگر و هنرمند از سراسر کشور شرکت کردند تا این نماد و یادبود تاریخ و تمدن هند ساخته شود. در ادامه با بگردم همراه باشید تا سری به تاج محل افسانه ای بزنیم و بیشتر با نگین گردشگری هند آشنا شویم.

وجه تسمیه

کلمه تاج محل از دو واژه "تاج" و "محل" ساخته شده است که کلمه ای فارسی است. واژه تاج شاید به عظمت و زیبایی بنا اشاره دارد که به عنوان تاجی بر سایر بنا های سرزمین است. واژه "محل" اما محل تردید بیشتری است. محل در فارسی هندوستانی معمولا به کاخ و خانه های اشرافی اشاره دارد و از طرفی تاج محل برای همسر شاه جهان یعنی "ممتاز محل" ساخته شده است. از این رو واژه محل دارای یک ایهام است که هم می تواند به یک کاخ اشاره داشته باشد و هم با نام ممتاز محل همخوانی داشته باشد.

ساخت و ساز تاج محل

شاه جهان برای ساخت تاج محل زمینی را در جنوب آگرا از مهاراجه سینگ گرفت و در عوض کاخی بزرگ در مرکز شهر به او داد. ابتدا زمینی به مساحت 1.2 هکتار خاک برداری شد و سپس با خاک محکم تری پر شد تا از نفوذ آب رودخانه به آن جلوگیری شود. سپس سطح کار بالا آمد تا از طغیان احتمالی رودخانه نیز در امان باشد. برای ساخت بخش اصلی مقبره چاه هایی حفر شد و سپس این چاه ها با سنگ و قلوه سنگ پر شدند تا پایه های بنای اصلی تاج محل ساخته شود. در آن زمان از چوب برای داربست استفاده می شد ولی در تاج محل از داربست آجری استفاده شد. این داربست آنقدر بزرگ و وسیع بود که از بین بردن آن بعد از اتمام کار مدتها به طول انجامید. با این حال یک افسانه وجود دارد که می گوید شاه جهان دستور داد هر کس یک آجر از این داربست بردارد می تواند آن برای خود نگهدارد و اینگونه در یک شب تا به صبح تمام آجر ها را بردند. (صرفا یک افسانه است).

تاج محل با مصالحی از سراسر هند و بخش هایی از آسیا ساخته شد. تخمین زده می شود بیش از 1000 فیل برای جابجایی مصالح مورد استفاده قرار گرفتند و برای ساخت بنا از بیش از 22 هزار کارگر، نقاش، سنگ تراش و... استفاده شد. سنگ مرمر سفید شفاف از مکرانا در راجستان، سنگ یشم سبز از پنجاب، سنگ لاجورد از ایران، سنگ جید و کریستال از چین، فیروزه از تبت و یاقوت کبود از سریلانکا آورده شد. در مجموع از 28 نوع سنگ قیمتی و نیمه قیمتی از هند و اقصی نقاط آسیا برای ساخت تاج محل آورده شد. برای جابجایی سنگ ها سطح شیب داری به طول 15 کیلومتر ساخته شد که گله هایی 20 تا 30 تایی از گاو های تنومند قطعه سنگ ها را می کشیدند. برای انتقال آب برای کار نیز از رودخانه یامونا استفاده شد و سه مخزن ساختند که آب را در آن ذخیره می کردند.

ساخت کلیات تاج محل تا 12 سال به طول انجامید ولی تکمیل تزئینات آن تا 10 سال دیگر زمان برد. در این ده سال علاوه بر تزئینات بنای اصلی، بنا های فرعی شامل دروازه، مسجد و مهمانسرا نیز ساخته شدند. اندکی پس از تکمیل تاج محل، شاه جهان با کودتای پسرش، اورنگ زیب، برکنار شد و در جایی نزدیک تاج محل حبس شد. پس از مرگ شاه جهان او را در تاج محل و کنار همسرش دفن کردند. در قرن هجدهم حکام محلی به آگرا حمله کردند و دو لوستر ارزشمند بنا را برند. آنها همچنین بسیاری از طلا و نقره هایی که در مقبره قرار داشت را غارت کردند. در اواخر قرن نوزدهم لرد کرزن، نایب السلطنه هند بریتانیا، دستور مرمت گسترده بنا را داد. مرمت ها تا سال 1908 به طول انجامید و علاوه بر بنای تاج محل، باغ ها نیز مرمت شدند و به سبک باغ های اروپایی درآمدند.

معماری و طراحی بیرونی تاج محل

تاج محل نمونه ای عالی از معماری ایرانی در قرون وسطی تا رنسانس است. تا پیش از تاج محل نیز بنا هایی به سبک معماری ایرانی در هند ساخته شده بود ولی تاج محل را می توان اوج این سبک معماری در شبه قاره هند دانست. ریشه های طراحی تاج محل بسیار کهن است و می توان آن را در کاخ های سروستان ساسانی و یا کاخ اردشیر بابکان در فیروز آباد نیز مشاهده کرد. تاج محل همچنین از بنا های همچون گور امیر و آق سرای الهام گرفته است که هر دو در دوران تیمور لنگ ساخته شده اند. در طراحی تاج محل بر خلاف بنا های قدیمی هندی که در آنها اغلب از ماسه سنگ قرمز استفاده شده بود، در آن از مرمر سفید منبت کاری شده استفاده شده است که نشان دهنده قدرت و ثروت سازنده بنا است.

سازه کلی بنا همانی است که ریشه در آتشکده های زرتشتی ساسانی دارد و سپس در طرح مساجد اسلامی تقلید شده و شامل بنایی چهارگوش با گنبدی بر فراز آن است. با این حال استاد لاهوری در ساخت بنا چهار گوشه کوچک را نیز در نظر گرفته است به گونه ای که ساختار کلی بنا با اینکه چهار ضلعی است ولی چهار ضلع کوچک نیز برای آن در نظر گرفته شده که خود بخش از اضلاع بزرگتر هستند و بر زیبایی بنا افزوده اند به طوری که در نگاهی به ساختار اصلی تاج محل احساس می شود بنا به صورت دایره ای ساخته شده است. هر سمت بنا شامل ضلع های بزرگ و کوچک جمعا 55 متر طول دارد. طرح بنا متقارن بوده و دو سمت آن دقیقا شبیه به هم ساخته شده است. این قرینگی همچنین در مناره های اطراف بنای اصلی نیز قابل رویت است.

بنای تاج محل از هر چهار سمت دارای یک نما است. این نما شامل ایوانی بزرگ در میان است که توسط چهار ایوان کوچک دیگر در در دو سمت احاطه شده. ایوان اصلی که در میانه بنا قرار گرفته است با اینکه مقرنس هایی به شیوه اصیل ایرانی ندارد ولی معمار با استفاده از صفحات مرمر با رنگ های متفاوت نمایی را ایجاد کرده در نگاه اول بیننده احساس می کند در حال دیدن یک مقرنس کاری است در حالی که چنین نیست. در بالای ایوان می توان نقوش اسلیمی را مشاهده کرد. تمام ایوان در یک قاب قرار دارد که با خط ثلث اثر "امانت خان شیرازی" خوشنویسی شده است. این خوشنویسی که با جوهر سیاه رنگ بر زمینه ای از مرمر سفید نقش بسته یکی از زیباترین نما های تاج محل را ایجاد کرده است. ایوان های کوچکی که در دو سوی ایوان بزرگ بنا شده اند از همان سبک و طرح ایوان بزرگ بهره می برند اما فاقد کتیبه هستند.

مهمترین المان ظاهری تاج محل گنبد زیبای آن است. این گنبد مرمرین 35 متر ارتفاع دارد و بر پایه ای به ارتفاع 7 متر قرار گرفته است. احمد لاهوری این گنبد را به صورت استادانه ای با ترکیب طرح گنبد های ایرانی و هندی ساخته است و نتیجه آن نیز یک شاهکار از آب درآمده. قسمت فوقانی گنبد با طرح یک نیلوفر آبی تزئین شده که بسیار زیباست و قسمت پایینی آن نیز به زیبایی با طرح های منظم تزئین شده است. در دو سمت گنبد اصلی دو گنبد دیگر قرار دارند که در ساخت آنها از سبک گنبد های هندی استفاده شده است. در هر چهار سمت بنای اصلی می توان چهار مناره با ارتفاع 40 متری مشاهده کرد که آنها نیز با مرمر پوشانده شده اند و بر فراز خود گلدسته های کوچکی دارند که به سبک هندی ساخته شده است.

تزئینات خارجی تاج محل بهترین و زیباترین تزئیناتی است که می توان در تمام بنا های ساخته شده در دوره گورکانیان هند مشاهده کرد. از آنجا که استفاده از شمایل انسان در اسلام ممنوع است، سازنده بنا تلاش کرده تا جای ممکن از تزئینات دیگر از جمله قوس های هندسی و نقش های پیچیده اسلیمی استفاده کند که نتیجا اشکالی انتزاعی خلق شده اند. از جمله این نقش ها می توان به نقوش گل ها و میوه هایی همچون انگور اشاره کرد که به عنوان میوه های بهشتی در نظر گرفته می شدند. در سراسر بنا متونی از قرآن به خطوط مختلف از جمله خط ثلث وجود دارد که همانطور که گفته شد بهترین آنها همان کتیبه گرد ایوان ورودی تاج محل است. تقریبا تمامی خوشنویسی های تاج محل از کار های امانت خان شیرازی است که در دربار گورکانیان مقیم بود. از جمله آیات قرآن که بر بنا نقش بسته می توان به آیات مشهور "یَا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِی إِلَى رَبِّکِ رَاضِیَةً مَرْضِیَّةً" اشاره کرد که گویا دلیل استفاده از آن در این بنا وصف ممتاز محل به عنوان زنی پرهیزکار باشد.

معماری و طراحی داخلی تاج محل

مهمترین بخش نمای داخلی تاج محل را در و تابوت دان سنگی تشکیل می دهند. تابوت دان بزرگتر متعلق به شاه جهان و تابوت دان کوچک تر متعلق به ممتاز محل است. از آنجا که طبق آموزه های اسلامی استفاده از تابوت های با تزئینات زیاد ممنوع است، از این رو هر دو این تابوت دان ها تزئینی هستند و اصلا کسی در داخل آنها دفن نشده است. مقبره شاه جهان و ممتاز محل چندین متر زیر کف بنا و در زیرزمین آن قرار دارد. نمای داخلی مملو از ایوان های تزئینی است که برخی دارای پنجره نیز هستند و با تابش نور به داخل بنا بر زیبایی آن می افزایند.

از سر تا پای داخل بنا با مرمر پوشانده شده است که البته با طرح های بسیار زیبایی بر آنها بر زیبایی آن افزوده شده. در داخل بنا می توان کتیبه های بسیار به خط ثلث اثر امانت خان شیرازی را مشاهده نمود که به دستور شاه جهان و در وصف ممتاز محل نوشته شده اند. از هر هشت ضلع ساختمان امکان ورود به داخل وجود دارد که البته در حال حاضر فقط از درب رو به باغ می توان وارد شد. سقف بنا در داخل حدود 25 متر ارتفاع دارد که البته در زیر گنبد بیشتر می شود. در داخل بنا می توان حجم بیشتری تزئینات اسلیمی را مشاهده نمود.

بنا های جانبی

بنای تاج محل از سه سمت با دیواره هایی که با ماسه سنگ قرمز ساخته شده اند احاطه شده و در خارج از دیوار اصلی چندین مقبره وجود دارد که به خصوص به دیگر همسران شاه جهان اختصاص دارد. در ساخت این مقابر از معماری معابد هندو بهره گرفته شده و با استفاده از ماسه سنگ سرخ رنگ نمایی بیش از پیش هندی دارند تا بنای اصلی که نمایی ایرانی دارد. اما مهمترین بنا های جانبی تاج محل دقیقا در دو سوی بنای اصلی قرار دارند. بنای غربی یک مسجد است ولی کاربری بنای شرقی دقیقا مشخص نیست و حدس زده می شود که برای قرینگی بنا ساخته شده باشد و گویا به عنوان مهمانسرا نیز مورد استفاده بوده است. از تمایزات بین این دو ساختمان می توان به وجود محراب در مسجد اشاره کرد در حالی که بنای مقابل محرابی ندارد. همچنین کف مسجد با طرح های هندسی به 569 سجاده تقسیم شده است.

باغ

تاج محل دارای باغ های زیبایی است که به سبک "چهار باغ" که سبکی از باغ سازی در معماری ایرانی است ساخته شده اند. این باغ ها به چهار قسمت تقسیم شده اند و هر قسمت نیز خود به چهار قسمت دیگر تقسیم شده است و اینگونه باغ مقابل تاج محل دارای شانزده بخش است. مطابق سبک باغ آرایی ایرانی در میانه باغ یک آبراهه قرار دارد و در وسط آبراهه نیز یک حوض زیبا با پوشش سنگ مرمر ساخته شده که زیبایی و تلالو خاصی به باغ داده است. استفاده از سبک باغ آرایی ایرانی برای نخستین بار توسط اولین امپراتور گورکانی هند یعنی بابر شاه ترویج شد که علاقه وافری به اینگونه باغ ها و صفای آنها داشت.  

در باغ تاج محل درختان بسیاری وجود دارد که برخی از نقاط مختلف جهان به اینجا آورده شده اند. در سال های اخیر روی درختان برچسب هایی زده شده که حاوی اطلاعات مفیدی از هر درخت می باشد. بیشتر باغ های ساخته شده در دوره گورکانیان شامل بنایی در میانه باغ است در حالی که بنای اصلی تاج محل در انتهای باغ قرار دارد و پشت بنای اصلی رودخانه یامونا قرار دارد. در پشت رودخانه یامونا باغ مهتاب قرار دارد و این احتمال را ایجاد کرده که شاید باغ مهتاب نیز جزئی از باغ های تاج محل بوده است و سازندگان بنا از رودخانه یامونا به عنوان یک آبراهه در میان باغ ها سود برده باشند. باغ تاج محل در گذشته دارای درختانی متفاوت و همچنین بخش های بزرگی برای گل ها از جمله گل های رز بوده است. با این حال زمانی که هند توسط بریتانیا استعمار شد و انگلیسی ها کنترل تاج محل را بر عهده گرفتند، باغ ها را از نظر ظاهری تغییر دادند و نمایی شبیه به زمین های چمن رسمی در شهر لندن ایجاد کردند.

نکاتی برای بازدید از تاج محل

  • تاج محل نیم ساعت قبل از طلوع آفتاب باز می شود و نیم ساعت قبل از غروب آفتاب نیز تعطیل می شود.
  • از آنجایی که تاج محل در زیر نور ماه کامل بسیار زیباست و می درخشد، شب هایی که ماه کامل است ساعت 12:30 دقیقه بامداد باز است. این تاریخ هر ماه تغییر می کند و اگر تمایل دارید تاج محل را زیر نور ماه کامل ببینید بهتر است از قبل زمان کامل شدن ماه را بدانید. (با داشتن تقویم قمری می توانید شب 14 که ماه کامل می شود را پیدا کنید).
  • تاج محل جمعه ها تعطیل است مگر اینکه آن شب ماه کامل باشد.
  • برای تهیه بلیط می توانید از دروازه های شرقی و غربی اقدام کنید که از یک ساعت پیش از طلوع خورشید تا 45 دقیقه قبل از غروب خورشید باز هستند.
  • تاج محل پربازدید ترین مکان هند است و از این رو ممکن است بسیار شلوغ باشد و برخی اوقات ممکن است نزدیک به یک ساعت یا بیشتر در صف بمانید.
  • صف های جداگانه ای برای هندی ها و خارجی ها وجود دارد و در بخش خارجی ها علائم و راهنما هایی به زبان انگلیسی وجود دارد.
  • هزینه ورودی به تاج محل برای هندی ها و خارجی ها متفاوت است.

هند / آگرا / تاج محل

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

جدیدترین ها

جدیدترین ها

قدیمی ترین ها

بیشتربن محبوبیت

کم ترین محبوبیت

برسی امکانات

دسته بندی ها

طبیعی

باغ

تاریخی

مناره

آرامگاه

مذهبی

مسجد

<" ">

. . .
<" ">

نسخه آزمایشی